Độc chất học chỉ nghiên cứu tính chất lý hoá của các chất độc.

Độc chất học nghiên cứu tính chất lý hoá và tác động của chất độc trong cơ thể sống, các phương pháp kiểm nghiệm để phát hiện, cách phòng và chống tác động có hại của chất độc.

Độc chất học là môn học chuyên nghiên cứu cách điều trị các trường hợp ngộ độc.

Độc chất học nghiên cứu cách sản xuất và bảo quản các chất độc dùng trong nông nghiệp.

Phóng xạ và tiếng ồn

Ánh sáng và độ ẩm

Nhiệt độ và áp suất

Từ trường và trọng lực

Xây dựng giới hạn nồng độ cho phép của các chất gây ô nhiễm môi trường.

Xây dựng tiêu chuẩn dư lượng thuốc trừ sâu, diệt cỏ trong rau quả, thực phẩm.

Phục vụ các cơ quan tư pháp trong công tác giám định Y pháp.

Loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng mọi chất có độc tính trong y học và nông nghiệp.

Chất độc dạng khí, dạng lỏng và dạng rắn.

Chất độc có nguồn gốc thiên nhiên (động vật, thực vật, vi sinh vật, khoáng vật) và chất độc có nguồn gốc tổng hợp, bán tổng hợp.

Chất độc vô cơ và chất độc hữu cơ.

Chất độc tan trong nước và chất độc chiết tách được bằng dung môi hữu cơ.

Chất độc là những chất có nguồn gốc tổng hợp, khi vào cơ thể luôn gây tử vong.

Chất độc là bất kỳ chất nào khi vào cơ thể trong những điều kiện nhất định đều gây hại từ mức độ nhẹ (đau đầu, nôn) đến mức độ nặng (co giật, sốt rất cao) và nặng hơn có thể dẫn đến tử vong.

Chất độc là chất chỉ gây hại khi được đưa vào cơ thể qua đường tiêm chích.

Chất độc là những chất có dưới 1 mg/kg.

Liều có tác dụng với 50% súc vật thử nghiệm.

Liều có thể giết chết 50% súc vật thử nghiệm.

Liều thấp nhất gây chết 100% súc vật thử nghiệm.

Nồng độ trong không khí giết chết 50% súc vật thử nghiệm.

Liều giết chết 50% súc vật thử nghiệm khi cho uống.

Nồng độ của một chất trong không khí, trong đất hoặc trong nước có khả năng giết chết 50% súc vật thử nghiệm trong một khoảng thời gian nhất định.

Liều tối đa không gây độc cho 50% súc vật.

Liều gây chết 50% người phơi nhiễm.

Cấp I – Cực độc (Extremely toxic)

Cấp II – Độc tính cao (Highly toxic)

Cấp III – Độc tính trung bình (Moderately toxic)

Cấp IV – Độc tính thấp (Slightly toxic)

Rất độc (Very toxic)

Độc tính trung bình (Moderately toxic)

Độc tính thấp (Slightly toxic)

Không gây độc (Practically nontoxic)

Liều có tác dụng với 50% thú vật thử nghiệm.

Liều gây chết 50% thú vật thử nghiệm.

Liều thấp nhất có thể gây độc.

Liều tối đa không gây độc.

Liều lớn nhất của thuốc hoặc chất độc không gây những biến đổi cho cơ thể về mặt huyết học, hoá học, lâm sàng hoặc bệnh lý.

Liều thấp nhất gây chết động vật.

Liều gây chết 50% động vật.

Liều gây những biến đổi bệnh lý nhưng không gây chết.

Yếu tố loài

Yếu tố giới tính

Sự quen thuốc

Tác động hiệp lực

Khoảng 7 lần

Khoảng 70 lần

Khoảng 170 lần

Khoảng 700 lần

Vì gan, thận của trẻ chưa hoàn thiện nên không khử được độc.

Vì não và tuỷ sống của trẻ phát triển nhanh hơn người lớn.

Vì trẻ có khối lượng cơ thể nhỏ nên liều trên kg cao hơn.

Vì trẻ uống ít nước nên chất độc ít bị đào thải.

Vì bệnh gan làm giảm các quá trình tổng hợp những chất liên kết có chức năng bảo vệ như glutathion, ligandin và metallothionein.

Vì bệnh gan làm tăng khả năng thải trừ chất độc qua mật.

Vì bệnh gan làm tăng hấp thu chất độc qua đường tiêu hoá.

Vì bệnh gan làm tăng nồng độ các enzym chuyển hoá chất độc.

Loài, giống, khối lượng cơ thể

Độ nhạy cảm của từng cá thể

Dung môi và tốc độ đưa chất độc vào cơ thể

Tình trạng bệnh tật của cơ thể

Sự quen thuốc

Tác động hiệp lực

Tác động đối kháng

Sự tích luỹ

Vì chúng có mùi thơm dễ chịu nên khó phát hiện.

Vì chúng là những chất bột màu trắng, không có mùi vị.

Vì chúng là những chất độc duy nhất gây tử vong nhanh.

Vì chúng không thể phát hiện được bằng bất kỳ phương pháp kiểm nghiệm nào.

Triệu chứng xuất hiện rõ ràng ngay sau một hoặc vài lần tiếp xúc với chất độc trong thời gian ngắn, thường là dưới 24 giờ.

Triệu chứng xuất hiện từ từ sau nhiều lần phơi nhiễm do tích tụ chất độc.

Chỉ xảy ra sau 1 – 2 tuần tiếp xúc với chất độc.

Không bao giờ chuyển thành dạng bán cấp hoặc mạn tính.

Triệu chứng xuất hiện ngay lập tức và rất rõ rệt.

Xảy ra từ từ sau nhiều lần phơi nhiễm do sự tích tụ dần của chất độc, thường gây thay đổi sâu sắc về cấu trúc và chức phận tế bào mà không có triệu chứng rõ rệt.

Chỉ gây tổn thương ở hệ thần kinh trung ương.

Không thể trở thành ngộ độc cấp tính trong bất kỳ điều kiện nào.

Da thấm dễ dàng với hầu hết các ion và dung dịch nước.

Da hầu như không thấm với các ion và dung dịch nước nhưng lại thấm với nhiều chất độc ở pha rắn, lỏng hoặc khí như thuốc trừ sâu, lân hữu cơ, clorophenol.

Da không bao giờ là đường xâm nhập của chất độc.

Các dung môi hữu cơ như aceton, metanol, ete làm giảm tính thấm của da.

Vì phổi có diện tích bề mặt nhỏ và ít mạch máu.

Vì thành đường dẫn khí trong phổi rất mỏng và được cung cấp máu tốt.

Vì phổi có nhiều enzym chuyển hoá chất độc.

Vì chất độc được lọc qua cầu thận trước khi vào phổi.

Gan và thận

Tuỷ xương, lông, tóc, tế bào máu

Phổi và tim

Tế bào mỡ

Chuyển hoá phenol thành phenyl sulfat.

Chuyển hoá acid benzoic thành acid hippuric.

Oxy hoá toluen thành benzyl alcohol dưới xúc tác của cytochrome P450.

Liên hợp với acid glucuronic.

PAPS (3'-phosphoadenosine-5'-phosphosulfat)

UDPGA (acid uridindiphosphat glucuronic)

SAM (S-adenosyl methionin)

Glutathion

Kiềm hoá nước tiểu

Acid hoá nước tiểu

Dùng thuốc kháng lợi niệu để giữ nước tiểu

Thụt trực tràng bằng dung dịch NaCl 0,9%

Tạo carboxyhemoglobin.

Oxy hoá của hemoglobin thành , chuyển hemoglobin thành methemoglobin, làm mất khả năng vận chuyển oxy.

Phá huỷ hồng cầu gây thiếu máu nặng.

Ức chế trung tâm hô hấp ở hành tuỷ.

Bệnh nhân mới uống nhầm thuốc ngủ cách đây 1 giờ và vẫn còn tỉnh.

Bệnh nhân uống nhầm acid hoặc kiềm mạnh.

Bệnh nhân ngộ độc thức ăn còn tỉnh táo, mới ăn cách đây 2 giờ.

Bệnh nhân ngộ độc thuốc diệt chuột mới uống 30 phút và còn tỉnh.

Than hoạt hấp phụ hầu hết các chất độc và có hiệu quả nhất nếu được dùng trong vòng 4 giờ sau khi nuốt chất độc.

Than hoạt hấp phụ tốt sắt, lithium, ethanol và các sản phẩm dầu mỏ.

Nên dùng than hoạt ngay cả khi bệnh nhân còn đang nôn.

Than hoạt chỉ có tác dụng khi dùng sau 24 giờ.

Ngộ độc các chất oxy hoá mạnh gây methemoglobin (nitrat, nitrit, clorat...)

Ngộ độc cyanid

Ngộ độc thuốc trừ sâu phospho hữu cơ

Ngộ độc các opioid