Đề thi ôn tập Chương 1 và Chương 3 - Khoa học Trái Đất

Theo hệ thứ bậc không gian, Trái Đất thuộc cấp nào sau đây?

Ngân Hà (Milky Way) được phân loại là loại thiên hà nào?

Hệ Mặt Trời nằm ở vị trí nào trong Ngân Hà?

Khoảng cách trung bình từ Trái Đất đến Mặt Trời là bao nhiêu?

Khái niệm "Habitable Zone" hay "Goldilocks Zone" đề cập đến điều gì?

Trong Hệ Mặt Trời, hành tinh nào sau đây là hành tinh đất đá (terrestrial planet)?

Mặt Trời chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm khối lượng của toàn Hệ Mặt Trời?

Hành tinh nào lớn nhất trong Hệ Mặt Trời?

Trái Đất mất khoảng bao lâu để hoàn thành một vòng quanh tâm Ngân Hà?

Vũ trụ quan sát được có đường kính ước tính khoảng bao nhiêu?

Hành tinh nào sau đây KHÔNG phải là hành tinh khổng lồ?

Trung tâm Ngân Hà được cho là chứa thiên thể nào?

Theo giả thuyết của Immanuel Kant (1755), nguồn gốc Hệ Mặt Trời được giải thích như thế nào?

Ý tưởng chính của giả thuyết Pierre-Simon Laplace (1796) là gì?

Đặc điểm nổi bật của giả thuyết Otto Schmidt (1944) là gì?

Khái niệm "snow line" (đường băng) trong đĩa tiền hành tinh đề cập đến điều gì?

Hệ Mặt Trời được hình thành cách đây khoảng bao nhiêu năm?

Đặc điểm chung của các hành tinh trong (terrestrial planets) là gì?

Vì sao hành tinh ngoài (giant planets) lại có kích thước lớn và giàu khí?

Trái Đất theo mô hình ellipsoid có dạng nào?

Nguyên nhân chính làm Trái Đất phình ở xích đạo và dẹt ở hai cực là gì?

Bán kính xích đạo của Trái Đất khoảng bao nhiêu?

Độ dẹt (flattening) của Trái Đất được tính theo công thức nào?

Geoid được định nghĩa là gì?

Tổng diện tích bề mặt Trái Đất khoảng bao nhiêu?

Chu vi xích đạo của Trái Đất khoảng bao nhiêu?

Mối quan hệ giữa độ cao ellipsoid (h), độ cao trực chuẩn (H) và độ cao geoid (N) được biểu diễn bởi công thức nào?

Trục Trái Đất nghiêng khoảng bao nhiêu độ so với phương vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo?

Trái Đất tự quay theo hướng nào?

Ngày sao (sidereal day) của Trái Đất là bao nhiêu?

Tốc độ góc tự quay của Trái Đất là bao nhiêu?

Tốc độ tuyến tính do tự quay tại xích đạo Trái Đất là khoảng bao nhiêu?

Hiệu ứng Coriolis ở Bắc bán cầu làm vật chuyển động lệch về hướng nào?

Thành phần Coriolis theo phương ngang có giá trị bằng 0 ở đâu?

Mỗi độ kinh độ chênh nhau tương ứng với chênh lệch thời gian Mặt Trời là bao nhiêu?

Nguyên nhân chính hình thành các mùa trên Trái Đất là gì?

Hạ chí ở Bắc bán cầu xảy ra vào khoảng ngày nào?

Tại các thời điểm xuân phân và thu phân có đặc điểm gì?

Vì sao hai bán cầu có mùa trái ngược nhau?

Đại dương chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm diện tích bề mặt Trái Đất?

Đặc điểm phân bố lục địa - đại dương ở Bắc bán cầu là gì?

Nam bán cầu có đặc điểm phân bố đất - nước như thế nào?

"Địa hình phân bố hai đỉnh" (bimodal topography) phản ánh điều gì?

Độ cao trung bình của miền lục địa trên Trái Đất khoảng bao nhiêu?

Độ sâu trung bình của miền đại dương trên Trái Đất khoảng bao nhiêu?

Hệ thống các quyển chính của Trái Đất gồm những quyển nào?

Thạch quyển (lithosphere) bao gồm những thành phần nào?

Thổ quyển (pedosphere) được xem là gì trong hệ thống các quyển?

Thành phần chính của khí quyển khô ở tầng thấp là gì?

Thủy quyển (hydrosphere) bao gồm những thành phần nào?

Sinh quyển (biosphere) là gì?

Quyển nào đóng vai trò "vùng giao thoa" đặc biệt giữa các quyển khác?

Khí áp (atmospheric pressure) được định nghĩa là gì?

Trong tầng đối lưu, nhiệt độ không khí thay đổi theo độ cao như thế nào?

Mức giảm nhiệt theo độ cao tiêu chuẩn trong tầng đối lưu là bao nhiêu?

Nghịch nhiệt (temperature inversion) là hiện tượng gì?

Độ ẩm tương đối (relative humidity) là gì?

Sự khác biệt cơ bản giữa thời tiết và khí hậu là gì?

Theo quy định của WMO, chu kỳ chuẩn khí hậu thường sử dụng số liệu trong bao nhiêu năm?

Hiệu ứng nhà kính (greenhouse effect) là gì?

Hiện tượng ngưng kết hơi nước trong khí quyển xảy ra khi nào?

Hoàn lưu chung khí quyển có quy mô như thế nào?

Gió tín phong ở Bắc bán cầu có hướng thổi như thế nào?

Lực Coriolis có giá trị như thế nào theo vĩ độ?

Xoáy thuận ở Bắc bán cầu quay theo chiều nào?

Điều kiện cần thiết để hình thành bão nhiệt đới gồm những yếu tố nào?

Theo Quyết định số 18/2021/QĐ-TTg, bão được định nghĩa là gì?

Vì sao bão nhiệt đới không hình thành ở khu vực xích đạo?

Khí hậu nhiệt đới gió mùa có đặc điểm nổi bật gì?

Đặc điểm khí hậu Địa Trung Hải là gì?

Khí hậu sa mạc nhiệt đới được hình thành do những yếu tố nào?

Biên độ nhiệt ngày ở sa mạc nhiệt đới có đặc điểm gì?

Khí hậu lục địa ôn đới có đặc điểm gì nổi bật?

Khí hậu đại dương ôn đới có đặc điểm gì?

Khí hậu cận cực (đới đài nguyên) có đặc điểm nổi bật nào?

Khí hậu cận nhiệt đới Địa Trung Hải phân bố ở những khu vực nào?

Đặc điểm khí hậu nhiệt đới tín phong là gì?

Khí hậu gió mùa cận nhiệt đới có đặc điểm gì?

Khí hậu vùng núi cao cận nhiệt đới có đặc điểm gì?

Tiêu chí chính để phân biệt khí hậu đại dương và khí hậu lục địa là gì?

Trình bày vị trí của Trái Đất trong không gian theo hệ thứ bậc từ Vũ trụ đến Trái Đất. Giải thích vì sao vị trí và đặc điểm quỹ đạo của Trái Đất lại có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn tại của sự sống.

So sánh các giả thuyết của Kant (1755), Laplace (1796) và Otto Schmidt (1944) về nguồn gốc Hệ Mặt Trời. Nêu ưu điểm, hạn chế của từng giả thuyết và ý nghĩa của chúng đối với sự phát triển mô hình tinh vân hiện đại.

Giải thích chi tiết vì sao hành tinh trong (đất đá) và hành tinh ngoài (khổng lồ) trong Hệ Mặt Trời lại có sự khác biệt rõ rệt về kích thước, mật độ và thành phần vật chất. Phân tích vai trò của gradient nhiệt độ và khái niệm "snow line" (đường băng) trong quá trình hình thành.

Trình bày ba mô hình hình dạng Trái Đất: hình cầu, ellipsoid tròn xoay và geoid. Phân tích ưu điểm, hạn chế của từng mô hình và ý nghĩa địa lý của việc Trái Đất không phải là hình cầu hoàn hảo.

Giải thích chi tiết cơ chế hình thành các mùa trên Trái Đất dựa trên độ nghiêng trục Trái Đất và chuyển động quanh Mặt Trời. Vì sao hai bán cầu có mùa trái ngược nhau và các thời điểm thiên văn (xuân phân, hạ chí, thu phân, đông chí) có ý nghĩa gì?

Phân tích các hệ quả địa lý quan trọng của chuyển động tự quay Trái Đất: sự hình thành ngày - đêm, hệ thống múi giờ và giờ Mặt Trời địa phương, hiệu ứng Coriolis và ảnh hưởng của nó đến hoàn lưu khí quyển, hoàn lưu đại dương và xoáy thuận nhiệt đới.

Trình bày sự phân bố không đồng đều giữa lục địa và đại dương giữa hai bán cầu và hiện tượng "địa hình phân bố hai đỉnh" (bimodal topography). Phân tích ý nghĩa của sự phân bố này đối với khí hậu, hoàn lưu khí quyển và đại dương.

Phân tích vai trò và mối quan hệ tương tác giữa các quyển của Trái Đất: thạch quyển, thủy quyển, khí quyển, sinh quyển và thổ quyển. Vì sao nói các quyển không tồn tại biệt lập? Lấy ví dụ minh họa về sự trao đổi vật chất và năng lượng giữa các quyển.

Trình bày các đặc trưng cơ bản của trạng thái khí quyển: khí áp, nhiệt độ, mật độ không khí và độ ẩm. Phân tích mối liên hệ giữa các yếu tố này và các hiện tượng như nghịch nhiệt, ngưng kết và giáng thủy.

Giải thích vai trò của bức xạ Mặt Trời đối với hệ thống khí quyển - bề mặt Trái Đất. Trình bày cơ chế hiệu ứng nhà kính tự nhiên, sự khác biệt giữa bức xạ sóng ngắn và sóng dài, và ý nghĩa của bức xạ đối với chế độ nhiệt, khí áp, gió và chu trình nước.

Trình bày các quy luật cơ bản của hoàn lưu chung khí quyển. Phân tích vì sao các dòng khí mang tính xoáy (không thổi thẳng), sự phân tầng theo độ cao và sự biến đổi theo mùa do góc chiếu Mặt Trời khác nhau giữa hai bán cầu.

Trình bày điều kiện hình thành và đặc điểm của bão nhiệt đới. Giải thích chi tiết vì sao chiều xoáy của bão khác nhau giữa Bắc bán cầu và Nam bán cầu, và vì sao bão không hình thành ở khu vực gần xích đạo.

So sánh và phân tích đặc điểm của ba kiểu khí hậu nhiệt đới: khí hậu nhiệt đới gió mùa, khí hậu nhiệt đới tín phong và khí hậu sa mạc nhiệt đới. Nêu phân bố, lượng mưa, nhiệt độ và các yếu tố hình thành của từng kiểu.

So sánh các kiểu khí hậu cận nhiệt đới: khí hậu lục địa cận nhiệt, khí hậu đại dương cận nhiệt, khí hậu Địa Trung Hải, khí hậu gió mùa cận nhiệt và khí hậu vùng núi cao cận nhiệt. Phân tích đặc điểm phân bố, nhiệt - ẩm và sinh cảnh đặc trưng.

Trình bày đặc điểm khí hậu ôn đới lục địa và khí hậu ôn đới đại dương. Phân tích sự phân hóa khí hậu ôn đới theo vĩ độ, theo vị trí gần hay xa đại dương và theo địa hình (ví dụ: ảnh hưởng của dãy Rocky, Andes, Alps).

Phân tích đặc điểm khí hậu miền cực: khí hậu cận cực và khí hậu châu Nam Cực. Vì sao châu Nam Cực lại lạnh hơn và khô hơn nhiều so với Bắc Cực? Vai trò của địa hình cao nguyên băng, albedo và hoàn lưu katabatic.

Phân tích vai trò của đại dương đối với khí hậu toàn cầu. Vì sao sự phân bố lục địa - đại dương không đều giữa hai bán cầu lại ảnh hưởng quan trọng đến chế độ nhiệt, lượng mưa, hoàn lưu khí quyển và hoàn lưu đại dương?

Trình bày chu trình nước trong khí quyển: bốc hơi, vận chuyển, ngưng kết và giáng thủy. Phân tích vai trò của nước đối với khí hậu, thời tiết và sự hình thành các hiện tượng khí tượng (mây, mưa, sương mù, tuyết).

Phân tích sự khác biệt giữa thời tiết và khí hậu. Trình bày các yếu tố cấu thành thời tiết, ý nghĩa của việc sử dụng chuỗi số liệu 30 năm làm chuẩn khí hậu theo WMO và vai trò của việc nghiên cứu khí hậu đối với các hoạt động kinh tế - xã hội.

Tổng hợp các điều kiện khiến Trái Đất trở thành hành tinh có điều kiện thuận lợi cho sự sống. Phân tích vai trò của từng điều kiện: khoảng cách đến Mặt Trời (Habitable Zone), nước lỏng, khí quyển, từ trường - từ quyển, khối lượng - thành phần và hoạt động địa chất.