Bài 13: Làm tròn số thập phân
Xác định hàng làm tròn và chữ số quyết định; làm tròn số thập phân tới số tự nhiên, tới hàng phần mười, tới hàng phần trăm; làm tròn khi gặp chữ số 9 (nhớ sang hàng bên trái) và chỉ làm tròn một lần từ số gốc.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔎 Hàng và chữ số quyết định
Sau dấu phẩy: chữ số đầu tiên 2 ở hàng phần mười, chữ số thứ hai 8 ở hàng phần trăm, chữ số thứ ba 4 ở hàng phần nghìn.
Kiến thức cần nhớ
- ✦Làm tròn tới hàng nào thì giữ lại các chữ số tới hàng đó, bỏ các chữ số bên phải.
- ✦Nhìn chữ số ngay bên phải hàng làm tròn: từ 0 đến 4 thì giữ nguyên, từ 5 đến 9 thì hàng làm tròn thêm 1.
- ✦Tới số tự nhiên (hàng đơn vị): không còn chữ số sau dấu phẩy. Tới phần mười: còn 1 chữ số sau dấu phẩy. Tới phần trăm: còn 2 chữ số.
Cùng một số 6,483, ba cách làm tròn
| Làm tròn tới | Chữ số quyết định | Kết quả |
|---|---|---|
| Số tự nhiên | 4 (hàng phần mười) | 6 |
| Phần mười | 8 (hàng phần trăm) | 6,5 |
| Phần trăm | 3 (hàng phần nghìn) | 6,48 |
Một chuyến xe buýt chạy được 12,738 km. Làm tròn số km đó tới hàng phần trăm.
Hướng dẫn giải
2 🔢 Làm tròn tới số tự nhiên
Kiến thức cần nhớ
- ✦Hàng làm tròn là hàng đơn vị; chữ số quyết định là chữ số ở hàng phần mười (ngay sau dấu phẩy).
- ✦Hàng phần mười bé hơn 5: giữ nguyên phần nguyên. Hàng phần mười từ 5 trở lên: phần nguyên thêm 1.
- ✦Kết quả là số tự nhiên, bỏ cả dấu phẩy: 7,3 làm tròn là 7 (không viết 7,0).
Bốn số bên cạnh nhau
| Số | Chữ số hàng phần mười | Làm tròn tới số tự nhiên |
|---|---|---|
| 18,3 | 3 < 5 | 18 |
| 18,7 | 7 ≥ 5 | 19 |
| 18,5 | 5 ≥ 5 | 19 |
| 18,49 | 4 < 5 | 18 |
Một con cá chép nặng 3,5 kg. Làm tròn tới số tự nhiên, con cá nặng khoảng mấy ki-lô-gam?
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Làm tròn số thập phân tới số tự nhiên
- 1 Gạch chân chữ số hàng đơn vị (ngay trước dấu phẩy).
- 2 Nhìn chữ số hàng phần mười (ngay sau dấu phẩy): bé hơn 5 thì giữ, từ 5 trở lên thì cộng 1 vào chữ số hàng đơn vị.
- 3 Bỏ dấu phẩy và toàn bộ phần thập phân.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhìn chữ số cuối cùng thay vì chữ số ngay bên phải hàng làm tròn: thấy 9 nên viết 16 (hoặc 15,5 rồi 16). Đúng là 15, vì chỉ có chữ số 4 ở hàng phần mười quyết định. Mẹo: số 15,49 nằm giữa 15 và 16, gần 15 hơn.
Một thùng sơn nặng 15,49 kg. Làm tròn tới số tự nhiên.
Hướng dẫn giải
3 🎯 Làm tròn tới hàng phần mười
Làm tròn trên trục số
Chọn "Phần mười", bấm "Số khác" và nhìn số đứng gần mốc nào, chữ số được tô màu là bao nhiêu.
Chữ số hàng phần mười là 4 < 5 ⇒ làm tròn xuống mốc nhỏ 6.
Điều cần nhớ
- ✦Chữ số hàng phần trăm 0–4: số nằm gần mốc nhỏ ⇒ giữ nguyên chữ số hàng phần mười, bỏ các chữ số sau nó. 6,24 ≈ 6,2.
- ✦Chữ số hàng phần trăm 5–9: số nằm từ vạch giữa trở lên ⇒ chữ số hàng phần mười thêm 1, bỏ các chữ số sau nó. 6,27 ≈ 6,3.
Nam chạy 60 m hết 9,87 giây. Làm tròn thời gian đó tới hàng phần mười.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Làm tròn số thập phân tới hàng phần mười
- 1 Giữ phần nguyên và một chữ số sau dấu phẩy (chữ số hàng phần mười).
- 2 Nhìn chữ số hàng phần trăm: bé hơn 5 thì giữ, từ 5 trở lên thì cộng 1 vào chữ số hàng phần mười.
- 3 Bỏ các chữ số còn lại, viết đủ đúng một chữ số sau dấu phẩy.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết kết quả là 4 vì thấy "0 có cũng như không". Làm tròn tới số tự nhiên mới viết 4; tới phần mười thì phải còn đúng một chữ số sau dấu phẩy: 4,0. Mẹo: đếm chữ số sau dấu phẩy của kết quả có đúng bằng 1 không.
Chiếc ba lô nặng 4,03 kg. Làm tròn tới hàng phần mười.
Hướng dẫn giải
4 💯 Làm tròn tới hàng phần trăm
Kiến thức cần nhớ
- ✦Giữ phần nguyên và hai chữ số sau dấu phẩy (hàng phần mười, hàng phần trăm).
- ✦Chữ số quyết định là chữ số ở hàng phần nghìn: 0–4 thì giữ nguyên, 5–9 thì chữ số hàng phần trăm thêm 1.
- ✦Kết quả luôn có đúng hai chữ số sau dấu phẩy, kể cả khi chữ số cuối là 0: 8,301 ≈ 8,30.
Làm tròn tới phần trăm
| Số | Chữ số hàng phần nghìn | Kết quả |
|---|---|---|
| 3,142 | 2 < 5 | 3,14 |
| 3,146 | 6 ≥ 5 | 3,15 |
| 7,205 | 5 ≥ 5 | 7,21 |
| 8,301 | 1 < 5 | 8,30 |
Một mảnh vải dài 1,625 m. Làm tròn tới hàng phần trăm.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Làm tròn số có nhiều chữ số thập phân
- 1 Đánh dấu hàng làm tròn (ở đây là phần trăm), đếm từ dấu phẩy: mười, trăm, nghìn, …
- 2 Chỉ nhìn một chữ số: chữ số ngay bên phải hàng làm tròn. Các chữ số xa hơn bỏ qua.
- 3 Giữ hoặc cộng 1 rồi bỏ mọi chữ số bên phải.
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhìn chữ số cuối cùng là 7 rồi cộng 1 thành 5,24. Đúng là 5,23. Mẹo: 5,2347 nằm giữa 5,23 và 5,24, gần 5,23 hơn.
Cân điện tử hiển thị 5,2347 kg bột mì. Làm tròn tới hàng phần trăm.
Hướng dẫn giải
5 🔗 Chữ số 9 và làm tròn một lần
Kiến thức cần nhớ
- ✦Phải cộng 1 vào chữ số 9 thì được 10: viết 0, nhớ 1 sang hàng bên trái. Ví dụ: 3,96 làm tròn tới phần mười là 4,0.
- ✦Nhớ có thể đi qua dấu phẩy sang phần nguyên: 9,97 làm tròn tới số tự nhiên là 10.
- ✦Luôn làm tròn một lần, từ số gốc tới hàng cần làm tròn. Không làm tròn từng bước.
Làm tròn 2,449 tới phần mười: chữ số hàng phần trăm là 4 < 5 ⇒ giữ nguyên, được 2,4.
Làm tròn 2,449 thành 2,45 rồi thành 2,5 là sai. Số 2,449 gần 2,4 hơn 2,5 (cách 2,4 là 0,049; cách 2,5 là 0,051).
Dạng bài
Làm tròn khi gặp chữ số 9 ở hàng làm tròn
- 1 Tìm hàng làm tròn và chữ số ngay bên phải nó; nếu phải cộng 1 mà chữ số hàng làm tròn là 9 thì 9 + 1 = 10.
- 2 Viết 0 ở hàng làm tròn, nhớ 1 sang hàng bên trái (nhớ tiếp qua dấu phẩy nếu cần).
- 3 Viết kết quả theo đúng hàng làm tròn: tới phần mười còn đúng một chữ số sau dấu phẩy.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết 29,10 (ghi luôn số 10 vào hàng phần mười) hoặc 29,0 (quên nhớ 1). Đúng là 30,0. Mẹo: 29,96 chỉ cách 30 có 0,04 nên kết quả phải lớn hơn 29,96.
Bao gạo nặng 29,96 kg. Làm tròn tới hàng phần mười.
Hướng dẫn giải