Bài 17: Thực hành và trải nghiệm với một số đơn vị đo đại lượng
Chọn đơn vị đo hợp lí cho độ dài, khối lượng, diện tích; ước lượng bằng mốc quen thuộc (bước chân, gang tay, quả trứng) rồi đo để kiểm; đo diện tích phòng, sân bằng cách đếm ô gạch; đổi về cùng một đơn vị trước khi so sánh.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🧰 Chọn đơn vị đo hợp lí
Vật nào, đơn vị nào
| Đo cái gì | Ví dụ | Đơn vị hợp lí |
|---|---|---|
| Độ dài | Cái bút chì · lớp học · đường đi | cm · m · km |
| Khối lượng | Quả trứng · bao gạo · xe tải | g · kg · tấn |
| Diện tích | Trang vở · sân trường · cánh đồng | cm² · m² · ha |
| Diện tích vùng rộng | Hồ lớn · huyện · tỉnh | ha · km² |
Chọn đơn vị thế nào
- ✦Đo vật bé thì chọn đơn vị bé; đo nơi rộng thì chọn đơn vị lớn: sân trường tính bằng m², cánh đồng tính bằng ha.
- ✦Con số nên vừa phải, dễ hình dung: bàn dài 120 cm hợp lí hơn 1 200 mm hay 0,0012 km.
- ✦Độ dài ⇒ cm, m, km. Diện tích ⇒ cm², m², ha, km² (có số 2 ở trên). Hai loại này không đổi chỗ cho nhau.
Dạng bài
Chọn đơn vị đo cho một đồ vật
- 1 Xác định đo cái gì: chiều dài, khối lượng hay diện tích mặt.
- 2 Hình dung vật to cỡ nào rồi so với một mốc quen thuộc (1 cm, 1 m, 1 kg…).
- 3 Chọn đơn vị sao cho số đo không quá lớn, không quá bé, rồi đọc lại xem có hợp lí không.
⚠️ Bẫy hay gặp: Ghi "sân trường rộng 4 000 m" — sai. m là đơn vị độ dài, diện tích phải là 4 000 m². Mẹo: thấy chữ "rộng bao nhiêu" (cả mặt phẳng) thì đơn vị phải có số 2.
Em muốn nói mặt một quyển vở to cỡ nào. Nên dùng đơn vị cm, m² hay ha?
Hướng dẫn giải
Cánh đồng lúa của xã rộng khoảng 300 ha. Nếu đổi ra m² thì số đo thế nào, có hợp lí không?
Hướng dẫn giải
2 👣 Ước lượng rồi đo để kiểm
Một bước chân em khoảng 50 cm nên 2 bước ≈ 1 m. Một gang tay khoảng 15 cm. Bề ngang ngón tay út khoảng 1 cm. Đo bằng mốc của chính em rồi nhân lên.
Một quả trứng gà khoảng 60 g; một quả cam khoảng 200 g; một gói mì khoảng 80 g; một bao gạo to thường 5 kg. Em xách thử vài vật để có "cảm giác tay".
Dạng bài
Ước lượng độ dài bằng bước chân hoặc gang tay
- 1 Biết trước một mốc của em (1 bước ≈ 50 cm, 1 gang ≈ 15 cm).
- 2 Đếm số bước (hay gang) rồi nhân với mốc để ra số đo gần đúng.
- 3 Dùng thước đo thật để kiểm, xem ước lượng lệch bao nhiêu và vì sao.
⚠️ Bẫy hay gặp: Quên đổi đơn vị: 50 × 26 = 1 300 rồi ghi luôn "1 300 m" — sai. 50 là cm nên kết quả cũng là cm: 1 300 cm = 13 m. Mẹo: hành lang lớp không thể dài hơn một nghìn mét.
Em đi dọc hành lang lớp được 26 bước, mỗi bước khoảng 50 cm. Hành lang dài khoảng bao nhiêu mét?
Hướng dẫn giải
Một vỉ có 10 quả trứng, mỗi quả khoảng 60 g. Em ước lượng vỉ trứng nặng khoảng mấy gam? Cân thật được 640 g thì lệch bao nhiêu?
Hướng dẫn giải
3 🏫 Đo diện tích phòng, sân
Ba bước đo diện tích nền phòng
- ✦Đo chiều dài và chiều rộng (bằng thước dây, hay đếm bước, đếm viên gạch).
- ✦Hai số đo phải cùng đơn vị rồi mới nhân: dài 8 m, rộng 6 m ⇒ 8 × 6 = 48 (m²).
- ✦Có thể kiểm bằng cách đếm ô gạch: số viên = số viên dọc × số viên ngang, rồi nhân với diện tích một viên.
Dạng bài
Đo diện tích phòng bằng cách đếm viên gạch
- 1 Đếm số viên gạch theo chiều dài và theo chiều rộng (hoặc lấy số đo chia cho cạnh viên gạch).
- 2 Nhân hai số vừa đếm ra tổng số viên.
- 3 Nhân tổng số viên với diện tích một viên rồi đổi về m² (1 m² = 10 000 cm²).
⚠️ Bẫy hay gặp: Nhầm diện tích một viên: 40 cm × 40 cm = 160 cm² — sai, phải là 1 600 cm². Cũng đừng ghi diện tích phòng là "48 m". Mẹo: nhân hai độ dài ra diện tích, đơn vị luôn thêm số 2.
Phòng học dài 8 m, rộng 6 m, lát gạch vuông cạnh 40 cm. Tính số viên gạch và diện tích nền phòng.
Hướng dẫn giải
Sân trường hình chữ nhật. Em đếm dọc sân 40 bước, ngang sân 24 bước, mỗi bước khoảng 50 cm. Sân rộng khoảng bao nhiêu mét vuông?
Hướng dẫn giải
4 ⚖️ Đổi về cùng đơn vị để so sánh
Bảng đơn vị diện tích
Chọn một số đo diện tích, rồi bấm cột m² hoặc ha (hm²): nhìn các chữ số trượt từng cột hai chữ số.
Bấm tên cột để đổi sang đơn vị đó
Số đo nằm đúng cột ha. Bấm một cột khác để đổi đơn vị.
Điều cần nhớ
- ✦Mỗi cột chiếm hai chữ số, nên đổi sang đơn vị liền kề thì chữ số trượt 2 chữ số.
- ✦Từ m² sang ha (cột hm²) đi qua 2 cột: trượt 4 chữ số, nên 30 000 m² = 3 ha.
- ✦Số đo lớn lên khi đổi sang đơn vị bé hơn, bé đi khi đổi sang đơn vị lớn hơn.
Dạng bài
So sánh hai số đo khác đơn vị
- 1 Nhận ra hai số đo đang dùng hai đơn vị khác nhau (m với cm, kg với g, ha với m²).
- 2 Đổi cả hai về cùng một đơn vị (thường chọn đơn vị bé để tránh số thập phân).
- 3 So sánh hai số rồi trả lời kèm đơn vị ban đầu của đề bài.
⚠️ Bẫy hay gặp: So thẳng hai con số: "3 < 280 nên tấm đỏ dài hơn" — sai vì 3 là mét, 280 là xăng-ti-mét. Phải đổi về cùng đơn vị: 3 m = 300 cm > 280 cm.
Tấm vải xanh dài 3 m, tấm vải đỏ dài 280 cm. Tấm nào dài hơn, dài hơn bao nhiêu xăng-ti-mét?
Hướng dẫn giải
Mảnh vườn nhà bác Ba rộng 8 000 m², mảnh ruộng nhà bác Tư rộng 1 ha. Mảnh nào rộng hơn?
Hướng dẫn giải