Bài 7: Hỗn số
Hỗn số gồm phần nguyên và phần phân số; đọc, viết hỗn số; chuyển hỗn số thành phân số và chuyển phân số lớn hơn 1 thành hỗn số; so sánh hỗn số.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🍕 Hỗn số là gì
Hỗn số 2 34 gồm phần nguyên và phần phân số viết liền nhau, nghĩa là 2 + 34. Phần phân số luôn bé hơn 1 (tử số bé hơn mẫu số).
Kiến thức cần nhớ
- ✦Hỗn số gồm một số tự nhiên và một phân số bé hơn 1: 2 34 là hai đơn vị nguyên và thêm 34 đơn vị.
- ✦Hỗn số nằm giữa hai số tự nhiên liên tiếp: 2 < 2 34 < 3.
- ✦Mẫu số của phần phân số cho biết một đơn vị nguyên được chia thành mấy phần bằng nhau.
Mỗi chiếc bánh pizza cắt thành 4 miếng. Nam ăn hết 1 chiếc và 3 miếng của chiếc thứ hai. Viết số bánh Nam đã ăn bằng hỗn số.
Hướng dẫn giải
2 ✍️ Đọc và viết hỗn số
Đọc phần nguyên, rồi chữ "và", rồi đọc phần phân số. Ví dụ 5 710 đọc là "năm và bảy phần mười".
Viết phần nguyên trước, cách một dấu cách, rồi viết phần phân số (tử số bé hơn mẫu số). Ví dụ "ba và hai phần năm" viết là 3 25.
Ví dụ đọc hỗn số
| Hỗn số | Đọc là |
|---|---|
| 1 12 | Một và một phần hai |
| 3 25 | Ba và hai phần năm |
| 4 34 | Bốn và ba phần tư |
| 7 110 | Bảy và một phần mười |
Cô Lan mua hai và hai phần ba mét vải. Viết số đo đó bằng hỗn số.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Viết hỗn số từ một tình huống đếm
- 1 Đếm số đơn vị nguyên còn đầy (hộp, chiếc, băng) ⇒ phần nguyên.
- 2 Phần lẻ: mẫu số là số phần bằng nhau của một đơn vị, tử số là số phần lấy.
- 3 Viết phần nguyên rồi phần phân số, kiểm tra tử số bé hơn mẫu số.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết 2 56 thành 256 (dính phần nguyên vào tử số) hoặc viết tử số lớn hơn mẫu số như 2 76. Mẹo kiểm: phần phân số của hỗn số luôn bé hơn 1, tức tử số bé hơn mẫu số.
Một hộp bánh có 6 chiếc. Cô bán hàng có 2 hộp đầy và thêm 5 chiếc ở hộp thứ ba. Viết số hộp bánh bằng hỗn số.
Hướng dẫn giải
3 🔄 Chuyển hỗn số thành phân số
Đếm các phần của hỗn số
Chọn tử số lớn hơn mẫu số, rồi đếm số băng đầy và số phần lẻ.
Mỗi băng là 1 đơn vị
Kéo "Chia nhỏ" xem phần tô có đổi không.
Điều cần nhớ
- ✦Mỗi băng nguyên được chia thành mẫu số phần bằng nhau. Hỗn số 2 34 là 2 băng đầy và thêm 3 phần của băng kế tiếp.
- ✦Đếm tất cả các phần đã tô, ta có 2 × 4 + 3 = 11 phần, mỗi phần là 14 nên 2 34 = 114.
- ✦Ngược lại, phân số lớn hơn 1 thì tô sang băng thứ hai, thứ ba: số băng đầy là phần nguyên.
Sợi ruy-băng dài 3 25 m. Viết số đo đó bằng phân số có mẫu số 5.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Chuyển hỗn số thành phân số
- 1 Nhân phần nguyên với mẫu số.
- 2 Cộng thêm tử số của phần phân số: được tử số mới.
- 3 Giữ nguyên mẫu số.
⚠️ Bẫy hay gặp: Cộng phần nguyên với tử số rồi viết 88 (5 + 3 = 8), hoặc đổi cả mẫu số. Mẹo kiểm: hỗn số lớn hơn 5 thì phân số cũng phải lớn hơn 5; 438 > 5 vì 408 chính là 5, còn 88 chỉ bằng 1.
Chuyển hỗn số 5 38 thành phân số.
Hướng dẫn giải
Minh chạy 3 58 vòng sân, Hùng chạy 3 34 vòng. Ai chạy được nhiều hơn?
Hướng dẫn giải
4 ↩️ Chuyển phân số thành hỗn số
Kiến thức cần nhớ
- ✦Phân số có tử số lớn hơn mẫu số thì lớn hơn 1, viết được thành hỗn số.
- ✦Chia tử số cho mẫu số: thương là phần nguyên, số dư là tử số của phần phân số, mẫu số giữ nguyên.
- ✦Tử số chia hết cho mẫu số thì được số tự nhiên, như 124 = 3.
Bác Hà đổ dầu vào 23 can nhỏ, mỗi can chứa 14 lít. Viết số lít dầu bằng hỗn số.
Hướng dẫn giải
Dạng bài
Chuyển phân số thành hỗn số
- 1 Chia tử số cho mẫu số, được thương và số dư.
- 2 Thương viết làm phần nguyên.
- 3 Số dư viết làm tử số của phần phân số, mẫu số giữ nguyên.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đảo thương với số dư, viết 5 76 thay vì 7 56. Mẹo kiểm: phần phân số của hỗn số luôn có tử số bé hơn mẫu số, nên 76 không thể đứng ở phần phân số.
Viết phân số 476 thành hỗn số.
Hướng dẫn giải