Bài 11: Tả phong cảnh (2): dàn ý, viết bài, tự sửa
Lập dàn ý tả cảnh theo thời gian hoặc không gian; dùng từ chuyển đoạn, mở rộng ý thành câu hay; tự đọc lại và sửa bài.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🗺️ Lập dàn ý
Hai cách sắp xếp thân bài
| Cách | Dùng khi | Trật tự |
|---|---|---|
| Theo thời gian | Cảnh đổi theo giờ, mùa | sáng → trưa → chiều · xuân → hạ → thu |
| Theo không gian | Cảnh có nhiều khu vực | xa → gần · ngoài → trong · trên → dưới |
- ✦Chọn MỘT cách rồi giữ đến hết bài. Nhảy qua nhảy lại thì người đọc lạc.
Dàn ý mẫu 1 (theo thời gian): Cánh đồng lúa chín
| Phần | Ý chính | Chi tiết gợi ý |
|---|---|---|
| Mở bài | Giới thiệu cánh đồng | Cảnh gì · ở đâu · cảm xúc |
| Thân bài 1 | Sáng sớm | Sương đọng trên bông lúa · cánh đồng như đang ngủ |
| Thân bài 2 | Giữa trưa | Nắng rực · hạt thóc xào xạc · sóng lúa |
| Thân bài 3 | Chiều | Bác nông dân gặt · bó lúa · mùi rơm mới |
| Kết bài | Cảm nghĩ | Yêu cánh đồng · mong lúa trĩu hạt |
Dàn ý mẫu 2 (theo không gian): Công viên gần nhà
| Phần | Ý chính | Chi tiết gợi ý |
|---|---|---|
| Mở bài | Giới thiệu công viên | Ở đâu · em hay ra đó khi nào |
| Thân bài 1 | Từ cổng bước vào | Hàng cây cổ thụ · tiếng lá xào xạc · ghế đá |
| Thân bài 2 | Ở giữa | Hồ tròn · mặt nước phẳng · đàn cá vàng |
| Thân bài 3 | Góc xa | Khu vui chơi · cầu trượt · tiếng cười |
| Kết bài | Cảm nghĩ | Niềm vui nhỏ mỗi chiều · lời hứa giữ gìn |
Dạng bài
Lập dàn ý tả cảnh
- 1 Tìm hiểu đề: tả cảnh nào? ở đâu?
- 2 Chọn trật tự: thời gian hay không gian?
- 3 Chia cảnh thành 3 mốc (hoặc 3 khu vực), mỗi mốc một ý chính.
- 4 Mỗi ý chính ghi 2–3 chi tiết (nhìn, nghe, ngửi, chạm).
⚠️ Bẫy hay gặp: Mỗi đoạn một ý chính. Dồn cả ba mốc vào một đoạn thì bài rối, chi tiết không đủ chỗ.
Đề: Tả vườn rau nhà em. Chọn trật tự và chia mốc.
Hướng dẫn giải
2 ✍️ Viết bài từ dàn ý
Từ chuyển ý ở đầu mỗi đoạn
| Dàn ý theo | Từ dùng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thời gian | Từ chỉ thời gian | Sáng sớm, Khi mặt trời lên cao, Chiều xuống |
| Không gian | Từ chỉ vị trí | Từ cổng bước vào, Ở giữa, Xa xa, Phía sau |
Dạng bài
Biến một ý chính thành đoạn văn hay
- 1 Câu nêu ý (có từ chuyển ý).
- 2 Hai, ba câu chi tiết: nhìn, nghe, ngửi, chạm.
- 3 Thêm một so sánh hoặc nhân hoá.
⚠️ Bẫy hay gặp: Viết "hồ rất đẹp" chưa phải tả. Hỏi tiếp: đẹp ở đâu? Màu gì, kêu thế nào, mùi ra sao? Rồi viết thành câu.
Ý chính: hồ nước ở giữa công viên. Viết thành đoạn 3 câu.
Hướng dẫn giải
3 📖 Bài mẫu: Cánh đồng lúa chín
Bấm vào từng nhãn để soi
Quê em có cánh đồng lúa rộng, mùa nào cũng đẹp. Đẹp nhất là lúc lúa chín.
Sáng sớm, sương còn đọng trên từng bông lúa, cả cánh đồng như đang ngủ say trong làn khói mỏng.
Khi mặt trời lên cao, nắng trải xuống, lúa vàng rực, hạt thóc căng tròn chạm nhau xào xạc. Gió thổi, sóng lúa nối nhau chạy tới chân trời.
Chiều xuống, bác nông dân khom lưng gặt, từng bó lúa nặng trĩu xếp ngay ngắn trên bờ ruộng, mùi rơm mới ngai ngái bay khắp xóm.
Em yêu cánh đồng lúa quê em. Em mong năm nào lúa cũng trĩu hạt để bà con no ấm.
Ba đoạn thân bài đi theo thời gian, mở đầu bằng từ chỉ thời gian ⇒ người đọc không lạc. Mỗi đoạn có một chi tiết riêng (sương đọng, hạt thóc xào xạc, mùi rơm).
4 🔧 Tự đọc lại và sửa bài
Dạng bài
Đọc lại và sửa bài
- 1 Đọc to một lượt, câu nào vấp thì sửa.
- 2 Cấu trúc: đủ ba phần? Mở và kết có lặp nhau không?
- 3 Trật tự: có đi theo một cách (thời gian hoặc không gian) không?
- 4 Chi tiết: mỗi đoạn có ít nhất một chi tiết riêng? Đã dùng từ ngữ gợi tả?
- 5 Chính tả, dấu câu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Sửa bằng cách thêm, đổi chữ ngay trên bài. Đừng chép lại cả bài, vừa mất công vừa dễ phát sinh lỗi mới.
Bốn lỗi hay gặp
| Lỗi | Ví dụ | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Nhảy trật tự | Sáng… Chiều… rồi lại quay về trưa… | Đánh số mốc trong dàn ý rồi viết đúng thứ tự. |
| Chi tiết chung chung | Cảnh đẹp lắm, ai cũng thích. | Hỏi "đẹp thế nào?" (màu, âm thanh, mùi) rồi viết thành câu. |
| Dùng từ nhạt | Cây có nhiều lá, hoa có màu đỏ. | Thay "có" bằng từ gợi tả: lá xum xuê, hoa đỏ thắm. |
| Sai chính tả | xáng xớm, triều về | Viết sáng sớm, chiều về. Nhớ các cặp s/x, ch/tr, d/gi/r; tra từ điển. |