Bài 19: Điệp từ, điệp ngữ (ôn so sánh, nhân hoá)
Nhận ra so sánh, nhân hoá, điệp từ, điệp ngữ trong câu; nêu tác dụng; phân biệt lặp có chủ ý với lỗi lặp.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 👋 Ba cách nói cho "có hồn"
Bấm vào từng nhãn để soi
Đôi mắt Mun tròn như hai hạt nhãn.
Cơn gió thì thầm kể chuyện cho hàng cây nghe.
Mun chờ mẹ, chờ mãi, chờ đến khi mặt trời lặn.
Ba biện pháp, ba việc: so sánh cho hình ảnh rõ, nhân hoá cho vật có hồn, điệp ngữ cho cảm xúc dồn lại.
2 ⚖️ So sánh: A như B
Hỏi: "Cái gì được đem ra so với cái gì?"
- ✦So sánh đặt hai sự vật có nét giống nhau cạnh nhau: Bàn tay mẹ mềm như bông.
- ✦Thường có từ so sánh: như, tựa, tựa như, là… Ôn lớp 3–4: sự vật 1 (bàn tay mẹ) · nét giống (mềm) · từ so sánh (như) · sự vật 2 (bông).
3 🧒 Nhân hoá: cho vật thành người
Hỏi: "Vật này có làm việc, nói năng như người không?"
- ✦Nhân hoá là tả đồ vật, con vật, cây cối… bằng từ ngữ chỉ người: gọi bằng chị gió, bác trống, hoặc cho nó làm việc, nói, nghĩ như người (cười, thì thầm, nhớ).
- ✦Tác dụng: sự vật trở nên gần gũi, sống động, như bạn của em.
Câu "Chị gió ngồi trên cành, hát khe khẽ cho lá nghe." nhân hoá gió bằng cách nào?
Hướng dẫn giải
4 🔁 Điệp từ, điệp ngữ: nhắc lại có chủ ý
Hỏi: "Từ này nhắc đi nhắc lại để làm gì?"
- ✦Điệp từ là lặp lại một từ, điệp ngữ là lặp lại một cụm từ (hoặc cả câu), có chủ ý: Mưa rơi, mưa rơi mãi, mưa rơi suốt đêm.
- ✦Tác dụng: nhấn mạnh điều muốn nói, tạo nhịp điệu như tiếng gõ, và dồn cảm xúc.
Em yêu mẹ, em yêu cha, em yêu cả mái nhà nhỏ của mình. ⇒ Lặp để nhấn tình cảm.
Bạn Hoa đi học. Bạn Hoa mang cặp. Bạn Hoa mở cặp. ⇒ Lặp vì chưa biết thay, nên dùng "bạn ấy".
5 🎯 Nhận ra và nêu tác dụng
Khuôn trả lời tác dụng
| Biện pháp | Tác dụng (viết thế này) | Dấu hiệu |
|---|---|---|
| So sánh | làm hình ảnh rõ, đẹp, dễ hình dung hơn | như, tựa, là… |
| Nhân hoá | làm sự vật sống động, gần gũi như người | chị, bác… + làm việc như người |
| Điệp từ, điệp ngữ | nhấn mạnh ý, tạo nhịp điệu, dồn cảm xúc | cùng một từ, cụm từ lặp lại |
Dạng bài
Nhận ra biện pháp tu từ và nêu tác dụng
- 1 Đọc câu, tìm dấu hiệu: từ "như", từ chỉ người gán cho vật, từ lặp lại.
- 2 Gọi tên biện pháp.
- 3 Nêu tác dụng theo khuôn: làm cho… (hình ảnh/sự vật/cảm xúc) thế nào.
⚠️ Bẫy hay gặp: Một câu có thể dùng nhiều biện pháp cùng lúc. Đề hay hỏi "những biện pháp nào" ⇒ đừng dừng ở biện pháp đầu tiên em thấy.
Nắng gọi chồi non, nắng gọi hoa nở, nắng gọi cả khu vườn thức dậy. Có những biện pháp tu từ nào? Tác dụng?
Hướng dẫn giải
6 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Hai cái bẫy
- ✦Có "như" chưa chắc là so sánh. Nhà em có nhiều đồ chơi như gấu bông, búp bê. "như" ở đây nghĩa là "ví dụ", không so hai vật.
- ✦Lặp từ chưa chắc là điệp ngữ. Lặp vì quên thay (Bạn Hoa… Bạn Hoa…) là lỗi. Điệp ngữ là lặp có chủ ý, để nhấn mạnh hoặc dồn cảm xúc.