Bài 23: Đọc hiểu thơ (2)
Đọc hiểu bài thơ: tìm hình ảnh thơ, nhận ra và nêu tác dụng của so sánh, nhân hoá, điệp ngữ; đoán cảm xúc của tác giả từ từ ngữ; tránh các bẫy hay ra thi.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🔦 Cách đọc một bài thơ
Dạng bài
Đọc hiểu một bài thơ
- 1 Đọc thành tiếng một, hai lần để cảm nhịp và nghe bài thơ "buồn hay vui".
- 2 Đọc câu hỏi trước, rồi gạch chân từ gợi tả, từ chỉ cảm xúc, từ được lặp lại.
- 3 Với mỗi chi tiết, hỏi: tác giả muốn mình thấy gì, nghe gì, cảm gì?
- 4 Trả lời bằng chi tiết trong bài thơ, rồi giải thích bằng lời của mình.
⚠️ Bẫy hay gặp: Thơ viết ngắn, nhiều ý ngầm. Đừng chỉ chép lại dòng thơ, hãy nói dòng thơ ấy gợi ra điều gì.
Thơ: "Giọt mưa đầu tiên rơi / Gõ lên lá chuối non". Câu hỏi: Hình ảnh nào cho em nghe thấy tiếng mưa?
Hướng dẫn giải
2 🖼️ Hình ảnh thơ
Hình ảnh thơ đánh thức giác quan
Mây xám kéo về, giọt mưa gõ lá.
Hơi đất thơm bốc lên, luống rau xanh mướt.
Gió thổi rì rào, mát rượi cả thềm nhà.
Bài thơ hay là bài thơ làm em thấy, nghe, ngửi, sờ được. Gặp hình ảnh, hỏi ngay: nó gợi khung cảnh gì, tâm trạng gì?
Cách nói về một hình ảnh thơ
- ✦Nêu hình ảnh (trích từ thơ) ⇒ nói nó gợi ra điều gì (cảnh, âm thanh, cảm giác).
- ✦Từ gợi tả hay (rì rào, lim dim, xanh mướt) giúp em hình dung rõ hơn. Chỉ ra được từ ấy là đã đúng một nửa.
3 🎨 Ba biện pháp tu từ hay gặp
Nhận ra · nêu tác dụng
| Biện pháp | Dấu hiệu | Tác dụng thường gặp |
|---|---|---|
| So sánh | như, tựa, là, bằng… | Hình ảnh rõ, sinh động hơn |
| Nhân hoá | Vật, cây, con vật có việc làm, suy nghĩ của người | Vật gần gũi, có hồn như người bạn |
| Điệp ngữ | Lặp lại một từ, cụm từ | Nhấn mạnh ý, tạo nhịp điệu |
Dạng bài
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ
- 1 Gọi tên biện pháp và trích từ ngữ làm dấu hiệu.
- 2 Nói biện pháp đó làm sự vật hiện lên thế nào (rõ hơn, gần gũi hơn, được nhấn mạnh).
- 3 Gắn với cảm xúc của bài thơ nếu được.
⚠️ Bẫy hay gặp: Chỉ trả lời "đó là nhân hoá" mà thiếu tác dụng thì bị mất ý. So sánh có từ "như" còn nhân hoá thì không cần: đừng thấy "như" mà gọi là nhân hoá.
Dòng thơ "Trăng nghiêng mình lắng nghe tiếng ếch". Nêu biện pháp và tác dụng.
Hướng dẫn giải
4 💗 Cảm xúc của tác giả
Hỏi: "Qua bài thơ, tác giả đang thấy thế nào?"
- ✦Cảm xúc nằm ở từ ngữ: nhớ, vắng, thương ⇒ nhớ nhung; háo hức, mừng ⇒ vui. Cả bài thơ cùng toát ra một cảm xúc chung.
- ✦Cách gọi tên cũng cho biết tình cảm: gọi "bà ơi", "mẹ ơi" tha thiết là thân thương, gắn bó.
Từ ngữ ⇒ cảm xúc
| Dòng thơ | Cảm xúc |
|---|---|
| Hiên nhà vắng tiếng guốc bà | Nhớ, trống vắng |
| Mưa rơi, luống rau mừng vẫy tay | Vui, háo hức |
| Sợ lạc giữa tiếng cười | Bỡ ngỡ, gắn bó với người thân |
5 🪤 Bẫy hay ra thi
Bốn cái bẫy
- ✦Chỉ gọi tên biện pháp mà quên nêu tác dụng. Đề hỏi "tác dụng" thì phải có hai vế: biện pháp và điều nó làm được.
- ✦Nhầm so sánh với nhân hoá. So sánh: A như B. Nhân hoá: A có việc làm của người.
- ✦Hiểu thơ theo nghĩa đen. "Nối cả lòng người" không phải nối bằng dây, mà là nghĩa chuyển, gắn kết con người.
- ✦Đáp án nghe hay nhưng thơ không nói. Chỉ chọn cảm xúc có từ ngữ trong bài làm chứng.