Bài 28: Tả người (2): quan sát, dàn ý, viết bài, tự sửa
Quan sát một người bằng mắt, tai, trí nhớ; gắn ngoại hình với tính cách; chọn chi tiết riêng; lập dàn ý thân bài; viết đoạn, viết bài; tự sửa.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 👀 Quan sát: nhìn, nghe, nhớ
Ở Bài 26 em đã biết bài tả người có ba phần: mở · thân · kết. Bài này đi sâu vào THÂN BÀI.
- ✦Mắt nhìn: dáng người, khuôn mặt, mái tóc, đôi tay, cách ăn mặc. Tai nghe: giọng nói, tiếng cười, câu hay nói.
- ✦Trí nhớ: người đó hay làm gì, làm thế nào, lúc nào. Việc làm là chỗ lộ tính cách rõ nhất.
- ✦Quan sát xong, ghi nhanh 5–6 nét vào sổ rồi mới gạch bớt. Nhớ nhiều, chọn ít.
2 🔗 Ngoại hình gắn với tính cách
Bà em tóc bạc, mắt nhỏ, lưng còng, mũi thấp. Đọc xong chẳng biết bà là người thế nào.
Mái tóc bạc của bà luôn búi gọn, như chính nếp sống ngăn nắp của bà. Một nét tả, một tính cách.
Hỏi: "Nét này cho thấy người ấy thế nào?"
| Nét ngoại hình | Gợi ra tính cách | Câu viết |
|---|---|---|
| đôi tay chai sần | chăm chỉ, vất vả | Đôi tay chai sần của bố đã nuôi cả nhà lớn lên. |
| mắt sáng, hay cười | vui vẻ, hiền | Đôi mắt sáng của cô cười trước cả khi cô mở lời. |
| bước nhanh, nói gọn | nhanh nhẹn, dứt khoát | Chú bước nhanh như chạy, câu nào cũng gọn ghẽ. |
3 🎯 Chọn chi tiết riêng
Dạng bài
Chọn chi tiết để tả
- 1 Liệt kê hết nét em nhớ về người đó.
- 2 Gạch nét ai cũng có (hai mắt, một mũi). Giữ 3–4 nét chỉ người ấy mới có.
- 3 Mỗi nét ngoại hình ghép với một việc làm hoặc lời nói.
⚠️ Bẫy hay gặp: Tả lần lượt tóc, mắt, mũi, miệng như đọc danh sách thì bài khô cứng. Chỉ chọn vài nét nổi bật và để mỗi nét nói lên một điều.
Tả bác thợ may hàng xóm: nên giữ nét nào trong các nét sau? (có hai con mắt · đeo kính tụt trên sống mũi · có hai chân · hay ngậm mấy cây kim trên môi)
Hướng dẫn giải
4 🗂️ Dàn ý mẫu
Tả ông ngoại của em
| Phần | Ý chính | Gợi ý ghi |
|---|---|---|
| Mở bài | Giới thiệu người em tả | Ông là ai, em gần ông nhất lúc nào |
| Thân bài (1) | Ngoại hình | Tóc bạc, lưng thẳng, bàn tay chai sần, giọng trầm |
| Thân bài (2) | Tính cách qua việc làm | Đan rổ mỗi chiều; ít nói nhưng thương cháu |
| Kết bài | Tình cảm của em | Em yêu quý, mong ông khoẻ lâu |
5 📄 Đoạn mẫu có chú thích
Đoạn thân bài tả ông ngoại (bấm nhãn để soi)
Ông ngoại em tóc bạc như cước, nhưng lưng vẫn thẳng, bước đi vững chãi.
Đôi bàn tay chai sần của ông thoăn thoắt đan từng chiếc rổ tre mỗi chiều.
Ông ít nói, nhưng hễ thấy cháu vấp ngã là chạy ra đỡ đầu tiên.
Giọng ông trầm ấm như tiếng chuông chùa, nghe là thấy yên lòng.
Để ý: mỗi nét ngoại hình đều đi cùng một việc làm, và có hai chỗ so sánh làm câu văn có hình ảnh. Không câu nào chỉ đứng một mình như bảng kê.
6 🛠️ Tự sửa bài
Dạng bài
Đọc to lại và soát bốn lỗi
- 1 Lạc ý: gạch câu không nói về người em tả.
- 2 Bảng kê: nét ngoại hình nào chưa gắn với tính cách thì thêm việc làm.
- 3 Lặp: đoạn nào câu nào cũng bắt đầu bằng "Bà em…" thì đổi một câu sang bắt đầu bằng chi tiết (Mái tóc của bà…).
- 4 Chính tả, dấu câu: đọc chậm từng câu.
⚠️ Bẫy hay gặp: Sửa bài không phải viết lại hết. Mỗi lần soát một lỗi, đọc to để tai báo chỗ vấp.
Sửa câu: "Cô giáo em có mắt to. Cô giáo em có tóc dài. Cô giáo em hiền."
Hướng dẫn giải