Bài 29: Đọc hiểu truyện (3)
Đọc truyện về vẻ đẹp cuộc sống: tìm tính cách nhân vật qua việc làm, lời nói; nắm trình tự và nguyên nhân – kết quả; rút ra bài học bằng lời của em.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🧭 Cách đọc một truyện để trả lời đúng
Dạng bài
Đọc hiểu một truyện ngắn
- 1 Đọc câu hỏi trước, chưa đọc bài. Biết mình sẽ bị hỏi gì thì đọc bài sẽ có "mắt".
- 2 Đọc lướt cả truyện một lượt, chỉ cần biết: ai, ở đâu, chuyện gì xảy ra, kết thúc ra sao.
- 3 Đọc kĩ lần hai, gạch chân việc làm, lời nói, nơi chốn, thời gian.
- 4 Trả lời bằng ý trong bài, nói lại bằng lời của em, chỉ chép nguyên câu khi đề bảo "tìm câu văn".
⚠️ Bẫy hay gặp: Đọc bài rồi mới đọc câu hỏi thì dễ phải đọc lại. Đọc câu hỏi trước, em chỉ gạch đúng chỗ cần.
Truyện: "Nam thấy cụ Tám quét sân, liền chạy sang đỡ cái chổi." Câu hỏi: Nam làm gì khi thấy cụ Tám quét sân?
Hướng dẫn giải
2 🧑 Nhân vật: việc làm, lời nói cho biết tính cách
Truyện ít khi nói thẳng "bạn ấy tốt bụng"
- ✦Tác giả kể việc làm và cho nhân vật nói. Em đọc kĩ rồi tự rút ra tính cách.
- ✦Hỏi: nhân vật làm gì, nói gì, làm trong lúc khó khăn hay thuận lợi? Việc làm vào lúc khó khăn càng cho thấy tính cách rõ.
Soi ví dụ (tự viết)
Trời rét căm căm, bà Lụa vẫn dậy từ ba giờ sáng nhóm bếp nấu xôi.
Có em bé đi ngang, bà bảo: “Cầm một nắm xôi đi con, tiền không vội.”
Bà chịu khó, thương người: hai việc ấy là chứng cứ.
Việc làm + lời nói là chứng cứ, tính cách là kết luận. Trả lời tính cách nên có cả hai: "Bà Lụa chịu khó vì bà dậy từ ba giờ sáng…".
Tìm tính cách của An: "An nhặt được ví tiền của bác bán vé số, chạy theo trả lại, dù em đang rất cần tiền mua vở."
Hướng dẫn giải
3 🔗 Trình tự sự việc và nguyên nhân – kết quả
Hai dạng hay hỏi
- ✦Trình tự: việc nào xảy ra trước, sau? Tìm từ chỉ thời gian: sáng nọ, rồi, hôm sau, cuối cùng.
- ✦Nguyên nhân – kết quả: việc này xảy ra vì việc kia. Tìm kết từ vì… nên…, nhờ, do, nên.
Sắp xếp: (1) Ruộng lúa bị ngập. (2) Mưa to suốt đêm. (3) Cả xóm ra tát nước. Hỏi: vì sao cả xóm ra tát nước?
Hướng dẫn giải
4 💡 Bài học, ý nghĩa của truyện
Dạng bài
Tìm bài học của truyện
- 1 Xem kết thúc truyện: nhân vật được gì, mất gì, nghĩ gì?
- 2 Hỏi: điều tốt đẹp nào làm em xúc động? Tác giả muốn em học điều gì?
- 3 Viết một câu bằng lời của em: "Truyện cho em biết rằng…". Câu phải khớp với sự việc trong truyện.
Cô bé gieo hạt vào chiếc lon cũ, ngày nào cũng tưới. Một tháng sau, lon cũ nở đầy hoa. Bài học?
Hướng dẫn giải
5 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba cái bẫy, ba cách tránh
| Bẫy | Trông như thế nào | Cách tránh |
|---|---|---|
| Đáp án nghe xuôi nhưng không có trong bài | "Bạn ấy giàu có", nghe xuôi tai mà bài không nói | Mỗi đáp án phải chỉ ra được câu trong bài |
| Chép nguyên câu thay vì trả lời ý | Câu hỏi "vì sao", em chép cả đoạn | Chọn vế trả lời đúng câu hỏi, nói gọn |
| Nhầm chi tiết với bài học | Chọn việc nhân vật làm thay cho điều truyện muốn nói | Bài học là điều rút ra, không phải việc đã xảy ra |