Bài 3: Đại từ (1): xưng hô và thay thế
Nhận ra đại từ xưng hô (ngôi thứ nhất, hai, ba; chúng ta ≠ chúng tôi), đại từ thay thế (vậy, thế) và đại từ nghi vấn (ai, gì, đâu, bao nhiêu…).
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 👋 Những từ "đứng thay"
Bấm vào từng nhãn để soi
Nam hỏi Lan: "Cậu để quyển truyện ở đâu?"
Lan thích đọc truyện, Nam cũng vậy.
Mun thì khác, nó chỉ thích ngủ.
Ai cho tớ mượn cái bút nào?
Đại từ không tự gọi tên hay kể việc: nó đứng thay cho người, việc, đặc điểm, hoặc đứng ra hỏi. Từ không tô màu thuộc loại khác.
2 🗣️ Đại từ xưng hô
Hỏi: "Từ này chỉ người nói, người nghe, hay người được nói tới?"
- ✦Đại từ xưng hô thay cho tên người (hoặc con vật) khi nói chuyện. Có thể chỉ một người hay nhiều người.
- ✦Gọi ông, bà, cô, em khi nói chuyện cũng để xưng hô, nhưng gốc là danh từ chỉ người. Bài sau em sẽ học cách chọn.
| Ngôi | Chỉ ai | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ngôi thứ nhất | Người nói | tôi, tớ, chúng tôi, chúng ta |
| Ngôi thứ hai | Người nghe | cậu, các cậu |
| Ngôi thứ ba | Người, vật được nói tới | nó, họ |
Gồm cả người nghe. Nam nói với Lan: "Chúng ta đi đá bóng nhé!"
Không gồm người nghe. Nam nói với Lan: "Chúng tôi đã đá bóng xong."
3 🔁 Đại từ thay thế
Hỏi: "Từ này đứng thay cho việc hay đặc điểm nào đã nói?"
- ✦vậy, thế thay cho một việc làm hay một đặc điểm vừa nhắc, để khỏi nói lại.
- ✦Hay đi với cũng: "Mun thích cá, Bông cũng vậy."
Rút gọn bằng đại từ thay thế: Mun thích cá. Bông cũng thích cá.
Hướng dẫn giải
4 ❓ Đại từ nghi vấn
Muốn hỏi về gì thì dùng từ nào?
| Muốn hỏi về | Dùng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Người | ai | Ai gọi Mun? |
| Vật, việc | gì | Mun thích ăn gì? |
| Nơi chốn | đâu | Mun nằm ở đâu? |
| Số lượng | bao nhiêu | Có bao nhiêu con cá? |
| Chọn trong cái đã biết | nào | Con cá nào to nhất? |
5 🔍 Cách tìm đại từ
Dạng bài
Tìm đại từ trong câu
- 1 Tìm từ gọi người nói, người nghe, người được nói tới ⇒ đại từ xưng hô.
- 2 Tìm từ đứng thay cho việc, đặc điểm vừa nói (vậy, thế) ⇒ đại từ thay thế.
- 3 Tìm từ dùng để hỏi (ai, gì, đâu…) ⇒ đại từ nghi vấn.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đại từ chỉ đứng thay hoặc đứng hỏi. "Mun", "bút" gọi tên thẳng ⇒ danh từ. Còn "nó" thay cho Mun ⇒ đại từ.
Tìm đại từ trong câu: Ai cho cậu mượn bút?
Hướng dẫn giải
6 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba chỗ dễ nhầm
- ✦chúng ta gồm người nghe, chúng tôi thì không. Nói với bạn lớp khác về đội mình thì dùng chúng tôi.
- ✦vậy, thế thay cho việc làm hay đặc điểm, không thay cho tên người.
- ✦Đại từ không gọi tên thẳng: Mun, Lan là danh từ riêng; nó, cậu mới là đại từ.