Tiếng Việt lớp 5
Bài 32: Liên kết câu (2): thay thế từ ngữ
Nhận ra và dùng phép thế (đại từ, cách gọi khác, cụm từ khái quát); phân biệt phép thế với phép lặp, phép nối; sửa đoạn văn bị lặp từ.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
Phép thế
1 👋 Một chú mèo, ba cách gọi
Bấm vào từng nhãn để soi
Mèo Mun rất thích nằm sưởi nắng.
Chú lim dim đôi mắt xanh biếc.
Hễ nghe tiếng bát đũa, chú mèo tinh nghịch ấy bật dậy ngay.
Cả ba câu cùng nói về một chú mèo, nhưng mỗi câu gọi một kiểu. Nhờ vậy câu không bị lặp mà vẫn dính vào nhau.
2 🔁 Phép thế: đổi tên, vẫn là một
Hỏi: "Từ này đang nhắc tới ai, cái gì ở câu trước?"
- ✦Phép thế là dùng từ ngữ khác để nhắc lại một đối tượng đã nói ở câu trước. Hai câu nhờ đó liên kết với nhau.
- ✦Vì sao phải thế? Vì nhắc đi nhắc lại một từ nghe nhàm, còn đổi cách gọi thì đoạn văn mượt hơn.
Cùng một ý, hai cách viết
| Bị lặp | Đã thế |
|---|---|
| Mun ngủ. Mun ngáy. Mun mơ thấy cá. | Mun ngủ. Nó ngáy. Chú mèo lười ấy mơ thấy cá. |
3 🧩 Ba cách thế
Chọn từ thế nào cho hợp?
| Cách thế | Hay dùng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đại từ | nó, họ, chúng, ấy, đó | Lan có một chú thỏ. Nó rất hiền. |
| Cách gọi khác | tên, biệt danh, chức vụ, đặc điểm | Cô Thảo dạy Mĩ thuật. Cô giáo dịu dàng ấy hay khen học sinh. |
| Cụm từ tóm tắt | những việc ấy, điều đó, tất cả | Bé tưới cây, quét sân, rửa chén. Những việc ấy làm mẹ vui. |
- ✦Từ thế phải cùng chỉ một đối tượng với từ cũ. Chỉ "ấy", "đó" đứng một mình thì chưa đủ: phải biết nó chỉ ai.
4 ⚖️ Lặp · nối · thế
Ba phép liên kết, ba cách nhận ra
| Phép | Mẹo nhận ra | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lặp | Từ y hệt từ ở câu trước | Mun thích cá. Mun còn thích sữa. |
| Thế | Từ khác, nhưng cùng chỉ MỘT đối tượng | Mun thích cá. Nó còn thích sữa. |
| Nối | Từ chỉ quan hệ giữa hai câu | Mun thích cá. Nhưng nó sợ nước. |
Bẫy hay gặp khi làm bài
- ✦Phép thế dùng từ khác từ cũ. Câu sau mà vẫn nhắc lại y hệt tên cũ thì đó là phép lặp, đừng nhầm.
- ✦Đại từ nó cho hai đối tượng cùng lúc thì người đọc không biết nó là ai. Lúc đó phải gọi tên rõ.
5 🛠️ Sửa đoạn bị lặp
Dạng bài
Sửa đoạn văn lặp từ bằng phép thế
- 1 Gạch dưới từ bị nhắc lại nhiều lần liền nhau.
- 2 Giữ nguyên lần đầu. Từ lần thứ hai, thử thay bằng nó / họ / cách gọi khác.
- 3 Đọc lại: người đọc có biết "nó" là ai không? Nếu không thì đổi lại cho rõ.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng thế quá tay. Cứ gặp là đổi hết thì đoạn văn toàn "nó", "ấy" và người đọc rối. Thế khi bị lặp, còn lại thì cứ gọi tên.
🐟
Làm mẫu
Sửa đoạn: Mun là mèo của em. Mun thích ăn cá. Mun hay nằm ngủ.
Hướng dẫn giải
Thử tự giải trước nhé!