Bài 34: Đọc hiểu văn bản thông tin (2): lễ hội, sản vật
Đọc văn bản giới thiệu lễ hội, sản vật: tìm ý chính từng đoạn và cả bài, tìm thông tin chi tiết và số liệu, phân biệt thông tin với ý kiến.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🧭 Cách đọc văn bản thông tin
Dạng bài
Đọc hiểu bài giới thiệu lễ hội, sản vật
- 1 Đọc câu hỏi trước, đánh dấu loại thông tin cần tìm: thời gian, nơi chốn, con số, hay ý chính.
- 2 Đọc lướt từng đoạn, ghi nhanh ra lề: đoạn này nói về gì (một cụm từ).
- 3 Gạch tên riêng, con số, từ chỉ thời gian khi đọc kĩ lần hai.
- 4 Trả lời bằng thông tin có trong bài, không thêm điều em biết ngoài đời.
⚠️ Bẫy hay gặp: Bài thông tin có rất nhiều con số. Hỏi cái gì thì lấy con số của cái đó, đừng lấy con số đứng gần.
Bài viết: "Hội chợ mở vào sáng thứ Bảy, có bốn mươi gian hàng." Hỏi: Hội chợ có bao nhiêu gian hàng?
Hướng dẫn giải
2 🎯 Ý chính: của đoạn và của cả bài
Mỗi đoạn kể một chuyện
- ✦Ý chính của đoạn là điều đoạn ấy nói nhiều nhất, thường nằm ở câu đầu (câu chủ đề). Các câu sau giải thích thêm.
- ✦Ý chính của cả bài gom các đoạn lại: bài giới thiệu về cái gì, gồm những phần nào.
Đoạn: "Phần lễ diễn ra buổi sáng. Các cụ dâng xôi và hương lên đình. Sau đó, đoàn người rước kiệu quanh làng." Ý chính?
Hướng dẫn giải
3 🔢 Chi tiết và số liệu
Hỏi gì thì tìm cái đó
| Câu hỏi | Tìm trong bài | Ví dụ |
|---|---|---|
| Khi nào? | Ngày, tháng, mùa | mười lăm tháng Giêng, tháng Mười |
| Ở đâu? | Tên làng, xã, địa điểm | làng Thạch Bến, sân đình |
| Bao nhiêu? | Con số + đơn vị | ba nghìn người, nặng 1,5 ki-lô-gam |
| Như thế nào? | Đặc điểm, cách làm | vỏ mỏng, sên trên lửa nhỏ |
Bài viết: "Mỗi hộ thu khoảng bốn tạ bưởi. Cả xã có hai trăm hộ." Hỏi: cả xã thu khoảng bao nhiêu tạ bưởi?
Hướng dẫn giải
4 ⚖️ Phân biệt thông tin với ý kiến
Soi hai loại câu
Bưởi được thu hoạch từ tháng Tám đến tháng Mười.
Bưởi này ngon nhất vùng.
Hội chợ có sáu mươi gian hàng.
Hội chợ thật vui, em rất thích.
Hỏi: câu này có thể kiểm tra (đếm, đo, tra lịch) không? Có ⇒ thông tin. Không, vì mỗi người cảm nhận mỗi khác ⇒ ý kiến.
Từ gợi ý kiến
- ✦Từ so sánh nhất: nhất, số một, tuyệt vời, đáng quý.
- ✦Từ chỉ cảm xúc, đánh giá: đẹp, thật vui, em nghĩ, theo tôi. Người nói nào cũng có ý kiến riêng, chưa chắc là sự thật.
5 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba cái bẫy, ba cách tránh
| Bẫy | Trông như thế nào | Cách tránh |
|---|---|---|
| Nhầm ý chính với chi tiết | Chọn một chi tiết hay thay cho điều cả đoạn nói | Hỏi: ý này gom được các câu còn lại không? |
| Lấy nhầm số liệu | Hỏi số người, em lấy số gian hàng | Gạch đơn vị (người, tấn, héc-ta) trước khi chọn |
| Tin ý kiến là thông tin | Câu có "ngon nhất", "đẹp nhất" mà em chọn làm sự thật | Hỏi: có kiểm tra được không? |