Tiếng Việt lớp 5
Bài 4: Đại từ (2): xưng hô lịch sự, tránh lặp từ
Chọn cặp xưng hô hợp người nghe; dùng nó, họ, chúng, vậy, thế thay cho từ bị lặp mà không làm người đọc hiểu nhầm.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
Dùng đại từ cho khéo
1 👋 Cùng một người, gọi khác nhau
Bấm vào từng nhãn để soi
Nam nói với bà: "Con mời bà ăn cơm ạ."
Nam nói với Lan: "Tớ mời cậu ăn bánh nhé."
Mun thích cá lắm, nó kêu meo meo đòi mãi.
Bài 3 em đã biết đại từ. Bài này đi tiếp hai việc: gọi sao cho hợp người nghe, và thay từ sao cho câu không bị lặp.
2 🙏 Gọi sao cho hợp người nghe
Hỏi: "Người nghe là ai với mình?"
- ✦Nói với người lớn (ông bà, bố mẹ, thầy cô) thì xưng con, cháu, em và thêm ạ, dạ, thưa.
- ✦Nói với bạn bè thì thân mật: tớ – cậu, mình – bạn. Còn tao – mày nghe dễ thô, đừng dùng ở lớp hay khi nói với bạn mới quen.
| Người nghe | Xưng – hô | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ông bà, bố mẹ | con/cháu – ông/bà/bố/mẹ | Cháu chào ông ạ. |
| Thầy cô | em – thầy/cô | Em thưa cô, em xin phép ạ. |
| Bạn cùng lớp | tớ – cậu | Tớ mượn cậu cái bút nhé. |
| Người lạ lớn tuổi | cháu – bác/cô/chú | Bác ơi, cho cháu hỏi đường ạ. |
3 🧩 Chọn cặp xưng – hô
Dạng bài
Chọn cách xưng hô
- 1 Hỏi: ai là người nghe, lớn hơn hay bằng tuổi mình?
- 2 Hỏi: mình là gì của họ (cháu, học trò, bạn…)?
- 3 Chọn cặp xưng – hô đi cùng nhau; người lớn thì thêm "ạ", "dạ", "thưa".
⚠️ Bẫy hay gặp: Xưng và hô phải đi thành cặp: con – mẹ, tớ – cậu. Trộn "con – cậu" nghe lệch ngay.
👴
Làm mẫu
Nam nói với ông ngoại về chú mèo Mun. Nam nên xưng hô thế nào?
Hướng dẫn giải
Thử tự giải trước nhé!
4 ✂️ Tránh lặp từ
Hỏi: "Từ này đã nhắc ở câu trước chưa?"
- ✦Nhắc cùng một tên nhiều lần nghe nặng nề. Thay bằng nó (một con vật, đồ vật), họ (nhiều người), chúng (nhiều con vật, đồ vật).
- ✦Việc làm hay đặc điểm bị lặp thì thay bằng vậy, thế.
🐈
Ví dụ
Chữa đoạn lặp: Mun thích nằm sưởi nắng. Mun nằm ở bậu cửa. Mun ngủ ngon lành.
Hướng dẫn giải
Thử tự giải trước nhé!
5 🎯 Thay mà không nhầm
Hỏi: "Người đọc có biết ngay từ này thay cho ai không?"
- ✦Câu có hai người hoặc con vật đứng trước thì nó, họ dễ bị hiểu nhầm. Khi đó nhắc lại tên.
- ✦Nói về người lớn thì đừng dùng nó, nghe thiếu tôn trọng. Dùng ông ấy, bà ấy hoặc nhắc lại tên.
🐾
Ví dụ
Sửa câu: Mun đuổi theo Bông, nó chạy rất nhanh.
Hướng dẫn giải
Thử tự giải trước nhé!
6 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba chỗ dễ nhầm
- ✦Xưng và hô cùng một cặp: con – mẹ, không trộn con – cậu.
- ✦chúng dùng cho vật, con vật. Nói về người thì dùng họ.
- ✦Tránh lặp không có nghĩa là bỏ hết tên. Thay xong mà người đọc không biết ai là ai thì giữ lại tên.