Bài 43: Đọc hiểu truyện lịch sử và thơ (4)
Đọc truyện lịch sử, thơ về truyền thống và người có công: tìm nhân vật, trình tự sự việc, hình ảnh thơ, biện pháp, tình cảm, bài học; tránh bẫy đáp án đọc hiểu.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 👀 Cách đọc một bài đọc hiểu
Dạng bài
Đọc hiểu trong 4 bước
- 1 Đọc các câu hỏi trước: biết mình sắp phải tìm gì.
- 2 Đọc lướt cả bài lấy ý chính: ai, ở đâu, chuyện gì.
- 3 Đọc kĩ lại, gạch chân chi tiết trả lời được câu hỏi.
- 4 Trả lời bằng lời của bài, rồi đối chiếu lại với bài một lần nữa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng trả lời bằng trí nhớ hay điều em đoán. Đề đọc hiểu chỉ hỏi cái có trong bài (hoặc suy ra được từ bài).
Đọc câu: Cậu bé Tí giấu thư trong ống tre, băng qua suối trong đêm tối. Câu hỏi: "Tí làm gì để thư không bị lộ?"
Hướng dẫn giải
2 📜 Truyện lịch sử: ai, làm gì, thế nào
Bấm vào từng nhãn để soi một đoạn truyện
Tí giấu thư trong ống tre rồi băng qua suối.
Nhờ vậy, thư tới tay bộ đội đúng giờ.
Truyện lịch sử có ba thứ cần tìm: ai (nhân vật), làm gì (việc làm, chi tiết), kết quả ra sao. Chi tiết hay là chỗ cho thấy nhân vật dũng cảm, thông minh, kiên trì…
Hỏi: "Việc nào xảy ra trước, việc nào sau?"
- ✦Tìm các từ chỉ thời gian và nối tiếp: một đêm nọ, rồi, sau đó, sáng hôm sau.
- ✦Mỗi sự việc là một việc có người làm. Nhớ lại theo mạch truyện: mở đầu → diễn biến → kết thúc.
3 🌸 Thơ: hình ảnh, biện pháp, cảm xúc
Bấm vào từng nhãn để soi một khổ thơ
Cờ bay đỏ thắm trên thành cũ,
Trống vang như tiếng cha ông gọi về.
Em đứng lặng, lòng nghẹn lại,
Thương người đã khuất, nhớ đường xưa đi.
Đọc thơ, hỏi ba câu: thấy gì (hình ảnh), nói thế nào (so sánh, nhân hoá…), người viết cảm thấy gì (thương, nhớ, biết ơn, tự hào).
Mẹo nhớ
- ✦Hình ảnh thơ là thứ nhìn, nghe, ngửi được: cờ đỏ, tiếng trống, khói hương. Mỗi hình ảnh gợi một điều (khói hương ⇒ lòng nhớ ơn).
- ✦Có như, tựa, là ⇒ thường là so sánh. Vật được tả như người (biết đứng, biết hát) ⇒ nhân hoá.
- ✦Cảm xúc thường nằm ở từ chỉ tình cảm (thương, nhớ, tự hào) hoặc ở lời hứa cuối bài.
4 💡 Ý nghĩa và bài học
Dạng bài
Nêu bài học rút ra từ bài đọc
- 1 Nhân vật làm việc gì (chi tiết nào nổi bật)?
- 2 Việc đó cho thấy nhân vật có phẩm chất gì (dũng cảm, hi sinh, bền bỉ…)?
- 3 Em học được gì và sẽ làm gì? Viết thành 1–2 câu của em.
Bác nông dân tự đào kênh dẫn nước về làng suốt nhiều mùa khô. Bài học là gì?
Hướng dẫn giải
5 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba cái bẫy
- ✦Đúng nhưng không có trong bài. Đáp án nghe hợp lí nhưng bài không nói ⇒ không chọn. Dò lại bằng cách tìm câu trong bài.
- ✦Nhầm chi tiết với ý chính. Một chi tiết (bác gõ mõ ba hồi) chưa phải ý của cả bài (bác dũng cảm cứu làng).
- ✦Chép nguyên câu, thiếu ý. Hỏi "vì sao" thì phải trả lời có vì…, không chép một câu không liên quan.