Bài 6: Đọc hiểu truyện và thơ (1)
Đọc truyện và thơ có ngữ liệu tuổi thơ: tìm nhân vật, chi tiết, hình ảnh thơ; hiểu ý nghĩa, bài học; trả lời bằng lời trong bài, tránh các bẫy hay ra thi.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🧭 Cách đọc một bài đọc hiểu
Dạng bài
Đọc hiểu trong bốn bước
- 1 Đọc câu hỏi trước, bài đọc sau: em biết mình đang đi tìm gì.
- 2 Đọc lướt cả bài một lượt để nắm: chuyện về ai, xảy ra ở đâu, kết thúc thế nào.
- 3 Đọc kĩ lần hai, gạch chân chi tiết liên quan tới từng câu hỏi.
- 4 Trả lời bằng lời trong bài, rồi đọc lại câu hỏi xem đã trả lời đúng điều được hỏi chưa.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đọc xong bài rồi mới liếc câu hỏi, em dễ phải đọc lại cả bài. Đọc câu hỏi trước tiết kiệm nửa thời gian.
Bài viết: "Mèo Mun ngồi canh hũ cá khô suốt buổi trưa, nhưng chẳng dám đụng tới." Hỏi: Mèo Mun có ăn cá khô không?
Hướng dẫn giải
2 🧒 Nhân vật trong truyện
Muốn biết nhân vật là người thế nào, hãy hỏi ba điều
- ✦Nhân vật làm gì? (việc làm) · nói gì? (lời nói) · nghĩ gì? (suy nghĩ).
- ✦Tác giả ít khi nói thẳng "bạn ấy tốt bụng". Em phải tự đoán tính cách từ chi tiết, rồi dùng chi tiết đó làm bằng chứng.
Bà ngoại qua ba loại chi tiết
Bà gắp hết miếng cá ngon vào bát cháu.
“Con ăn đi, bà no rồi.”
Bà nhìn cháu ăn, thầm nghĩ: mai phải dậy sớm đi chợ.
Cả ba chi tiết cùng cho thấy bà thương cháu, nhường cháu. Một chi tiết lẻ chưa đủ, nhiều chi tiết cùng hướng thì kết luận mới chắc.
3 🌅 Hình ảnh trong thơ
Thơ nói bằng hình ảnh
- ✦Hình ảnh thơ là thứ em "thấy" được khi đọc: cánh diều, dòng sông, đàn trâu… Đọc xong nhắm mắt lại, em vẽ được cảnh không?
- ✦Thơ hay dùng so sánh (A như B) và nhân hoá (tả vật như người) để hình ảnh sinh động. Gặp từ nào lạ lạ, hỏi: nó đang tả như cái gì?
Soi từng biện pháp trong thơ
Mặt trời như quả trứng hồng treo đầu ngọn tre.
Cơn gió chạy nhảy khắp sân.
Đêm về, yên ắng đến nỗi nghe được tiếng sương rơi.
Nhận ra biện pháp mới là nửa việc. Nửa còn lại là nói nó giúp em thấy điều gì: "như quả trứng hồng" cho thấy mặt trời tròn, hồng, ấm.
4 💡 Ý nghĩa, bài học
Dạng bài
Tìm bài học trong bốn bước
- 1 Tóm tắt bằng một câu: ai làm gì, kết quả ra sao.
- 2 Hỏi: cách nhân vật làm dẫn tới điều tốt hay xấu?
- 3 Rút ra điều tác giả muốn nhắn: nên hay không nên làm gì.
- 4 Kiểm tra: bài học ấy có được chuyện chứng minh không?
Rùa bò chậm nhưng không nghỉ, tới đích trước Thỏ vì Thỏ mải ngủ. Bài học là gì?
Hướng dẫn giải
5 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba cái bẫy
| Bẫy | Trông thế nào | Cách tránh |
|---|---|---|
| Đúng nhưng không có trong bài | Đáp án nghe rất hợp lý, nhưng bài không nói | Hỏi: chi tiết nào trong bài chứng minh? |
| Chép cả câu | Chép nguyên đoạn dài mà không trả lời ý được hỏi | Chọn ý chính, đáp gọn. |
| Nhầm chi tiết với bài học | Lấy một việc nhỏ làm ý nghĩa cả chuyện | Hỏi: cả chuyện muốn nhắn điều gì? |
- ✦Câu hỏi "Vì sao…?" thì trả lời bằng "Vì…", lấy lí do ngay trong bài.
- ✦Câu hỏi "Em hiểu … là gì?" thì giải thích bằng lời của em, đừng chép lại nguyên cụm đó.