Tiếng Việt lớp 5
Bài 8: Từ trái nghĩa
Nhận ra cặp từ trái nghĩa; tìm từ trái nghĩa theo nghĩa của từ trong câu; hiểu tác dụng tạo tương phản và cặp trái nghĩa trong thành ngữ (đề thi vào 6 hay hỏi).
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
Từ trái nghĩa
1 👋 Hai phía ngược nhau
Bấm vào từng nhãn để soi
Chiếc áo dài mà chiếc quần ngắn.
Trời nóng mà nước lại lạnh.
Mun ngủ thì Bông thức.
Hai từ đứng ở hai phía ngược nhau về nghĩa gọi là từ trái nghĩa. Mỗi dòng có một cặp.
2 ↔️ Trái nghĩa là gì
Hỏi: "Nói NGƯỢC lại thì là gì?"
- ✦Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa ngược nhau: cao – thấp, sáng – tối, mở – đóng.
- ✦Chỉ khác nghĩa thì chưa phải trái nghĩa: xanh – đỏ là hai màu khác nhau, không ngược nhau.
3 📚 Cặp hay gặp
| Loại từ | Cặp trái nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tính từ | nhanh – chậm, dài – ngắn, sáng – tối | Rùa chậm, thỏ nhanh. |
| Động từ | lên – xuống, mở – đóng, thắng – thua | Bố mở cửa, mẹ đóng cửa sổ. |
| Danh từ | ngày – đêm, đầu – cuối | Ngày đi học, đêm đi ngủ. |
- ✦Một cặp trái nghĩa luôn cùng loại từ: tính từ đi với tính từ, động từ đi với động từ.
4 🎯 Trái nghĩa theo ngữ cảnh
Dạng bài
Tìm từ trái nghĩa của một từ trong câu
- 1 Đọc cả câu, hỏi: từ này đang chỉ cái gì?
- 2 Nghĩ từ nói ngược lại về cái đó, cùng loại từ.
- 3 Thay vào câu, đọc lại xem còn thông.
⚠️ Bẫy hay gặp: Một từ có thể có nhiều từ trái nghĩa, tuỳ nó đang nói về cái gì. Đừng học thuộc một cặp rồi áp cho mọi câu.
🥣
Làm mẫu
Tìm từ trái nghĩa với "nhạt" trong hai câu: Áo hơi nhạt. · Canh hơi nhạt.
Hướng dẫn giải
Thử tự giải trước nhé!
5 ⚡ Tạo tương phản
Hỏi: "Đặt hai phía ngược nhau cạnh nhau để làm gì?"
- ✦Để làm nổi bật ý: "Mun nhỏ xíu mà tiếng kêu to ơi là to."
- ✦Nhiều thành ngữ dùng cặp trái nghĩa để nói gọn một điều lớn.
Thành ngữ có cặp trái nghĩa
| Thành ngữ | Cặp trái nghĩa |
|---|---|
| Lên thác xuống ghềnh | lên – xuống |
| Chân cứng đá mềm | cứng – mềm |
| Ba chìm bảy nổi | chìm – nổi |
| Lá lành đùm lá rách | lành – rách |
6 ⚠️ Bẫy hay ra thi
Ba chỗ dễ nhầm
- ✦Cặp trái nghĩa phải cùng loại từ: "sáng – tối" ghép được, "sáng – ngủ" thì không.
- ✦Khác nghĩa chưa phải trái nghĩa: chỉ cặp nào ngược hẳn mới đúng.
- ✦Gặp từ nhiều nghĩa, hỏi nghĩa trong câu trước, tìm từ trái nghĩa sau.