Bài 9: Tả phong cảnh (1): cấu tạo bài, mở bài, kết bài, quan sát
Ba phần bài văn tả cảnh; mở bài trực tiếp và gián tiếp; kết bài không mở rộng và mở rộng; quan sát cảnh bằng nhiều giác quan.
Sơ đồ tư duy · bấm nhánh để xem
1 🧱 Ba phần của bài tả cảnh
Giới thiệu cảnh định tả: cảnh gì, ở đâu, lúc nào. 1–3 câu.
Tả chi tiết từng phần của cảnh theo một trật tự. Mỗi đoạn một ý chính.
Nêu cảm nghĩ của em về cảnh. 1–3 câu.
- ✦Tả cảnh là vẽ bằng chữ để người đọc "thấy" được cảnh. Cần chi tiết riêng của em, không chỉ kể tên cảnh vật.
2 🚪 Mở bài: trực tiếp và gián tiếp
Vào thẳng cảnh định tả. Dòng sông quê em hiền hoà chảy quanh xóm.
Nói điều liên quan (kỉ niệm, cảm xúc) rồi mới dẫn vào cảnh. Ai xa quê cũng nhớ. Em nhớ nhất dòng sông uốn quanh xóm.
Dạng bài
Viết mở bài
- 1 Trả lời: cảnh gì? ở đâu? khi nào?
- 2 Chọn cách: trực tiếp (gọn) hay gián tiếp (có cảm xúc).
- 3 Viết 2–3 câu, chưa tả chi tiết.
⚠️ Bẫy hay gặp: Đừng tả hết cảnh ngay ở mở bài. Chi tiết dành cho thân bài.
Viết mở bài gián tiếp cho đề "Tả cánh đồng lúa quê em".
Hướng dẫn giải
3 🏁 Kết bài: không mở rộng và mở rộng
Chỉ nêu cảm nghĩ về cảnh. Em rất yêu dòng sông quê hương.
Từ cảm nghĩ, nói thêm lời hứa, ước mong hay ý rộng hơn. Em hứa sẽ cùng bạn giữ cho dòng sông luôn trong xanh.
Bẫy hay gặp
- ✦Kết bài không kể thêm chi tiết mới của cảnh, và không chép lại y nguyên mở bài.
4 👀 Quan sát bằng nhiều giác quan
Cảnh dòng sông, mỗi giác quan thấy gì?
| Giác quan | Quan sát được | Ví dụ |
|---|---|---|
| Mắt | Màu sắc, hình dáng, chuyển động | mặt sông lấp lánh, thuyền lướt nhẹ |
| Tai | Âm thanh | sóng vỗ lách tách, tiếng chim líu lo |
| Mũi | Mùi | mùi phù sa, mùi cỏ ướt |
| Da | Nóng, lạnh, mát, ẩm | gió mát rượi, nước mát lạnh |
Dạng bài
Quan sát để tả
- 1 Đứng một chỗ, nhìn toàn cảnh trước.
- 2 Chọn 2–3 nét nổi bật, không tả hết.
- 3 Với mỗi nét hỏi: nhìn, nghe, ngửi, chạm thấy gì?
- 4 Ghi lại một chi tiết riêng, thứ bạn khác không để ý.
⚠️ Bẫy hay gặp: Liệt kê "có cây, có nhà, có sông" thì nhạt. Chọn 1–2 chi tiết và tả kĩ hơn.
Quan sát sân trường giờ ra chơi bằng ba giác quan.
Hướng dẫn giải
5 📖 Bài mẫu: Dòng sông quê em
Bấm vào từng nhãn để soi
Ai xa quê cũng nhớ dòng sông ngày bé. Với em, đó là dòng sông uốn quanh xóm Cát.
Sáng sớm, mặt sông phủ một lớp sương mỏng như tấm voan trắng.
Mặt trời nhô lên, sóng nước rủ nhau ánh vàng lấp lánh.
Tiếng mái chèo khua nước lõm bõm, mùi bùn non thoang thoảng theo gió.
Em yêu dòng sông như yêu một người bạn tuổi thơ. Em hứa cùng các bạn giữ cho sông luôn trong xanh.
Mở bài gián tiếp (nhớ quê rồi dẫn vào sông), kết bài mở rộng (có lời hứa). Thân bài có mắt, tai, mũi, và hai chỗ so sánh, nhân hoá. Đây là bản rút gọn: bài thật sẽ dài hơn.