Kiểm tra triết học Mác – Lênin: Vật chất, ý thức và các quy luật của sự phát triển

Mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại, tức mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ giữa lý luận và hành động

Mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội

Mối quan hệ giữa nhận thức và hành động

Bản thể luận và nhận thức luận

Siêu hình và biện chứng

Khả tri luận và bất khả tri luận

Thế giới quan và phương pháp luận

Tinh thần có trước, vật chất có sau và tinh thần quyết định vật chất

Vật chất có trước, ý thức có sau và vật chất quyết định ý thức

Vật chất và ý thức cùng xuất hiện, không bên nào quyết định bên nào

Ý thức tạo ra vật chất từ hư không

Duy vật siêu hình coi vật chất là bản chất của thế giới; duy vật biện chứng nhận thấy vật chất luôn vận động và phát triển

Duy vật siêu hình đồng nhất với duy tâm, còn duy vật biện chứng đồng nhất với duy vật

Duy vật siêu hình phủ nhận khả năng nhận thức của con người

Duy vật biện chứng coi mọi sự vật đều tồn tại độc lập, không có liên hệ

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan cho rằng thế giới được tạo ra bởi tinh thần bên ngoài con người

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan cho rằng thế giới được tạo ra từ cảm giác, ý thức của con người

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan cho rằng con người không thể nhận thức thế giới

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan khẳng định vật chất có trước ý thức

Con người chỉ có thể nhận thức những hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ

Con người có khả năng nhận thức bản chất của đối tượng, nhưng bị giới hạn bởi thời gian, không gian và điều kiện thực tại

Con người không thể nhận thức bản chất của bất kỳ đối tượng nào

Ý thức tự tạo ra mọi tri thức mà không cần thực tại khách quan

Chỉ nguyên tử

Chỉ lửa

Thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của con người chép lại, chụp lại và phản ánh

Toàn bộ ý thức của con người

Cho phép quy toàn bộ vật chất về một dạng cụ thể như lửa hoặc nguyên tử

Định hướng nghiên cứu sâu các dạng và cấu trúc cụ thể của vật chất, đồng thời bác bỏ duy tâm và bất khả tri luận

Khẳng định con người có thể nhận thức toàn bộ thực tại trong cùng một thời điểm

Tách biệt hoàn toàn triết học với các khoa học chuyên ngành

Nguồn gốc, nội dung, bản chất và sự thay đổi, phát triển của ý thức

Chỉ nguồn gốc của ý thức

Chỉ nội dung và bản chất của ý thức

Không quyết định phương diện nào; ý thức hoàn toàn tự phát triển

Khi ý thức phản ánh sai quy luật của đối tượng

Khi ý thức chỉ phản ánh hiện tượng bên ngoài

Khi ý thức nhận thức đúng quy luật và thông qua hoạt động thực tiễn cải biến vật chất theo mục đích, mục tiêu

Khi ý thức không cần thực tiễn mà vẫn làm thay đổi vật chất

Chỉ mang tính chủ quan, phụ thuộc vào mong muốn của con người

Khách quan, phổ biến và đa dạng, phong phú

Chỉ có trong tư duy, không có trong tự nhiên và xã hội

Chỉ có trong tự nhiên, không có trong xã hội và tư duy

Chỉ xem xét đối tượng trong tính biệt lập

Bảo đảm nguyên tắc toàn diện, lịch sử cụ thể và tránh chiết trung, nguỵ biện

Tìm một mối liên hệ chủ yếu rồi bỏ qua tất cả mối liên hệ còn lại

Suy luận kết quả chỉ từ mong muốn của nhà nghiên cứu

Sự vật luôn ở trạng thái bất biến

Sự vật luôn biến đổi nhưng không có khuynh hướng phát triển

Sự vật vận động theo khuynh hướng đi lên, từ trình độ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp và kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

Sự vật chỉ phát triển khi lượng của nó giảm xuống

Một điểm giới hạn mà tại đó sự tích lũy về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất

Mọi đặc điểm riêng lẻ của sự vật

Hình thức bên ngoài của một sự vật

Một sự kiện luôn diễn ra độc lập với quá trình tích lũy lượng

Chủ quan, duy ý trí, chưa đủ điều kiện lượng mà vội thực hiện bước nhảy về chất

Khách quan, tích lũy đầy đủ và tiến hành bước nhảy đúng thời điểm

Bảo thủ, giữ nguyên chất cũ dù điều kiện đã thay đổi

Tôn trọng quy luật khách quan và phát huy tính sáng tạo của ý thức

Vì số lượng không có ý nghĩa đối với sự vật

Vì chất là tổng hòa các thuộc tính làm cho sự vật là chính nó, còn lượng chỉ biểu thị số lượng, quy mô hoặc trình độ

Vì lượng và chất không liên quan đến nhau

Vì mọi sự vật đều không có số lượng

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý

Thực tiễn là nguồn gốc duy nhất của mọi khái niệm triết học

Thực tiễn không có vai trò đối với nhận thức

Thực tiễn chỉ là hoạt động tinh thần