Là hệ thống quan điểm lý luận chung nhất về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó, là khoa học về những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Là môn khoa học nghiên cứu riêng về bản chất của các sự vật hiện tượng cụ thể trong từng lĩnh vực.

Là môn khoa học chỉ nghiên cứu về tư duy trừu tượng của con người mà không liên quan đến giới tự nhiên.

Là hệ thống những quan điểm duy tâm về thế giới do các nhà tôn giáo đề xướng.

Do sự phát triển của khoa học tự nhiên hiện đại.

Do nhu cầu tâm linh của con người và sự xuất hiện của tôn giáo.

Do sự phân công lao động xã hội và sự xuất hiện giai cấp trong xã hội.

Do sự xuất hiện của nhà nước phong kiến và các triều đại phong kiến.

Một mặt duy nhất là vấn đề quan hệ giữa vật chất và ý thức.

Hai mặt: một là vấn đề giữa ý thức và vật chất cái nào có trước, cái nào quyết định cái nào; hai là con người có khả năng nhận thức được thế giới hay không.

Ba mặt: vật chất, ý thức và thực tiễn.

Bốn mặt: vật chất, ý thức, tự nhiên và xã hội.

Chủ nghĩa duy vật cổ đại, chủ nghĩa duy vật tâm lý và chủ nghĩa duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa duy vật chất phác, chủ nghĩa duy vật siêu hình và chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa duy vật khách quan, chủ nghĩa duy vật chủ quan và chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa duy vật tự nhiên, chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Phép biện chứng duy vật nhận thức đối tượng trong trạng thái cô lập, tách rời và tĩnh.

Phép biện chứng duy vật nhận thức đối tượng trong các mối liên hệ phổ biến vốn có, trong sự vận động và phát triển của nó.

Phép biện chứng duy vật cho rằng nguyên nhân biến đổi nằm ở bên ngoài đối tượng.

Phép biện chứng duy vật phủ nhận sự vận động và phát triển của sự vật.

Triết học Hy Lạp cổ đại.

Triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị cổ điển Anh, chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp cùng các thành tựu khoa học tự nhiên.

Chủ nghĩa Mác - Lênin trước đó và các tác phẩm của V.I. Lênin.

Triết học Phương Đông và các học thuyết Phật giáo.

Phục hồi chủ nghĩa duy vật cổ đại và phép biện chứng duy tâm.

Khắc phục tính trực quan, siêu hình của chủ nghĩa duy vật cũ và tính duy tâm của phép biện chứng duy tâm, sáng tạo chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Xây dựng chủ nghĩa duy tâm mới dựa trên triết học Hegơ.

Phủ nhận hoàn toàn di sản triết học trước đó để xây dựng hệ thống lý luận mới.

Là hệ thống quan điểm duy tâm về tự nhiên, xã hội và tư duy.

Là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy - thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Là hệ thống triết học của giai cấp tư sản nhằm bảo vệ lợi ích của nhà tư bản.

Là môn khoa học chuyên ngành nghiên cứu về lịch sử triết học phương Đông.

Chỉ nghiên cứu những quy luật của tự nhiên, không nghiên cứu xã hội.

Chỉ nghiên cứu quy luật tư duy mà bỏ qua quy luật tự nhiên.

Không chỉ nghiên cứu quy luật phổ biến của tự nhiên mà còn nghiên cứu cả quy luật phổ biến của lịch sử xã hội.

Phủ nhận sự tồn tại của các quy luật khách quan trong tự nhiên và xã hội.

Là phương pháp chung, phổ biến nhất cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn, trang bị hệ thống khái niệm, phạm trù, quy luật làm công cụ nhận thức khoa học.

Là công cụ thay thế hoàn toàn cho các phương pháp nghiên cứu của các khoa học cụ thể.

Chỉ áp dụng được trong lĩnh vực khoa học tự nhiên mà không áp dụng được trong khoa học xã hội.

Là hệ thống những quy tắc cứng nhắc, không cho phép sáng tạo trong nghiên cứu.

Quan hệ sản xuất quyết định lực lượng sản xuất.

Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất.

Cơ sở hạ tầng quyết định lực lượng sản xuất.

Ý thức xã hội quyết định cả lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng.

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng và kiến trúc thượng tầng tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng.

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng không có mối liên hệ với nhau.

Chỉ có kiến trúc thượng tầng tác động mà cơ sở hạ tầng không tác động trở lại.

Là những tập đoàn người to lớn khác nhau về địa vị trong hệ thống sản xuất xã hội, về quan hệ đối với tư liệu sản xuất, về vai trò trong tổ chức lao động xã hội, do đó khác nhau về cách thức và phần hưởng thụ của cải xã hội.

Là những tập đoàn người khác nhau về giới tính, dân tộc hoặc tôn giáo.

Là những cá nhân có cùng mức thu nhập và ngành nghề giống nhau trong xã hội.

Là những nhóm người có cùng quan điểm chính trị trong xã hội.

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật.

Sự xuất hiện của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất.

Sự xuất hiện của nhà nước phong kiến.

Sự xuất hiện của các tôn giáo.

Là tổ chức chính trị của toàn thể xã hội nhằm phục vụ lợi ích chung của mọi người.

Là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về mặt kinh tế nhằm bảo vệ trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác.

Là tổ chức tôn giáo để quản lý các tín ngưỡng trong xã hội.

Là tổ chức hoàn toàn độc lập với các giai cấp trong xã hội.

Ý thức xã hội quyết định hoàn toàn tồn tại xã hội.

Tồn tại xã hội hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức xã hội.

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, đồng thời ý thức xã hội có tính độc lập tương đối và tác động trở lại tồn tại xã hội.

Tồn tại xã hội và ý thức xã hội không có mối liên hệ với nhau.

Bản chất sinh học tự nhiên của con người.

Tổng hòa các quan hệ xã hội.

Các đặc điểm tâm lý cá nhân riêng biệt.

Tính cách và sở thích của mỗi cá nhân.

Lao động của con người bị tha hóa, con người bị biến thành thứ phản đối lại chính mình.

Con người bị tách khỏi gia đình và bạn bè trong quá trình di cư.

Con người bị mất đi các quyền tự do cá nhân trong xã hội.

Con người không thích ứng được với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.

Quần chúng nhân dân là lực lượng thụ động, hoàn toàn phụ thuộc vào lãnh tụ.

Quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo chân chính, là động lực phát triển của lịch sử, trong khi lãnh tụ đóng vai trò to lớn, quan trọng.

Quần chúng nhân dân không có vai trò gì trong lịch sử, lịch sử hoàn toàn do các vĩ nhân quyết định.

Quần chúng nhân dân có vai trò ngang bằng với lãnh tụ nhưng không có vai trò quyết định lịch sử.

Con người chỉ là công cụ để phát triển kinh tế.

Con người chỉ là đối tượng được hưởng lợi ích từ sự phát triển xã hội.

Con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn gốc, động lực của sự phát triển xã hội.

Con người không có vai trò gì trong sự nghiệp cách mạng.