ôn tập chương 6

Giữa thế kỷ XVIII

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945)

Đầu thế kỷ XIX

Thống nhất thị trường tiêu thụ và nguồn nguyên liệu

Thu lợi nhuận độc quyền cao

Phát triển lực lượng sản xuất vì lợi ích xã hội

Mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế

Cácten (Cartel)

Xanhđica (Syndicate)

Tơrớt (Trust)

Côngxoócxiom (Consortium)

Các xí nghiệp tham gia vẫn hoàn toàn độc lập cả về sản xuất lẫn thương nghiệp

Có ban quản trị chung đảm nhận toàn bộ việc mua nguyên liệu và bán hàng hóa

Các xí nghiệp tham gia mất hoàn toàn tính độc lập cả về sản xuất, tiêu thụ và tài vụ

Bao gồm các nhà tư bản lớn và cả các xanhđica, tơrớt thuộc nhiều ngành khác nhau

Xanhđica là liên minh không vững chắc, dễ bị phá vỡ

Mọi việc mua nguyên liệu và bán hàng hóa do một ban quản trị chung đảm nhận

Các xí nghiệp mất hoàn toàn tính độc lập cả về sản xuất

Các nhà tư bản trở thành cổ đông và thu lợi nhuận theo cổ phần

Tơrớt có mức độ độc lập của các xí nghiệp cao hơn Xanhđica

Các xí nghiệp tham gia Tơrớt mất hoàn toàn tính độc lập cả về sản xuất, tiêu thụ và tài vụ

Tơrớt có quy mô nhỏ hơn Xanhđica

Tơrớt không thu được lợi nhuận độc quyền

Tư bản độc quyền thương nghiệp và tư bản độc quyền nông nghiệp

Tư bản độc quyền ngân hàng và tư bản độc quyền công nghiệp

Tư bản độc quyền nhà nước và tư bản độc quyền tư nhân

Tư bản ngân hàng và tư bản thương nghiệp

Xuất khẩu hàng hóa là đưa tư bản ra nước ngoài

Xuất khẩu tư bản là đưa tư bản ra nước ngoài nhằm đầu tư sinh lời, bóc lột trực tiếp giá trị thặng dư tại nước nhận

Xuất khẩu hàng hóa nhằm đầu tư sinh lời lâu dài

Xuất khẩu tư bản chỉ do nhà nước thực hiện

Lượng tư bản lớn không thể đầu tư trong nước vì thiếu lao động

Lượng tư bản tích lũy lớn nhưng nếu đầu tư trong nước thì tỷ suất lợi nhuận giảm tương đối, nên phải tìm nơi đầu tư có lợi nhuận cao hơn

Tư bản không có giá trị sử dụng trong nước

Tư bản dư thừa do thiếu tài nguyên thiên nhiên

Thông qua việc cho vay để thu lợi tức

Xuất khẩu tư bản để xây dựng xí nghiệp mới hoặc mua lại xí nghiệp đang hoạt động ở nước nhận đầu tư để trực tiếp kinh doanh

Chỉ do nhà nước thực hiện thông qua viện trợ

Mua cổ phiếu, trái phiếu qua các định chế tài chính trung gian

Chỉ được thực hiện dưới hình thức viện trợ không hoàn lại

Do nhà nước tư bản độc quyền sử dụng nguồn vốn từ ngân quỹ hoặc tổ chức độc quyền để đầu tư nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế, chính trị, quân sự

Chỉ đầu tư vào ngành có vòng quay vốn ngắn để thu hồi vốn nhanh

Không nhằm mục tiêu chính trị, chỉ nhằm mục tiêu kinh tế thuần túy

Thu lợi nhuận cao từ hoạt động đầu tư

Bổ sung vốn, phát triển sản xuất, tạo việc làm, tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm quản lý

Làm gia tăng sự phụ thuộc về kinh tế

Tạo ra những quan hệ kinh tế hoàn toàn bình đẳng

Dòng tư bản xuất khẩu chủ yếu vẫn chảy từ nước phát triển sang nước kém phát triển

Đại bộ phận dòng đầu tư chảy qua lại giữa các nước tư bản phát triển

Chỉ có các công ty trong nước thực hiện xuất khẩu tư bản

Sự áp đặt có tính thực dân trong xuất khẩu tư bản ngày càng tăng

Vốn ngoài nước giữ vai trò quyết định, vốn trong nước giữ vai trò quan trọng

Vốn trong nước giữ vai trò quyết định, vốn ngoài nước giữ vai trò quan trọng

Cả hai nguồn vốn đều giữ vai trò quyết định ngang nhau

Chỉ cần sử dụng vốn trong nước, không cần vốn ngoài nước

Nhà nước nắm giữ toàn bộ tư liệu sản xuất và thay thế hoàn toàn độc quyền tư nhân

Kiểu độc quyền trong đó nhà nước nắm giữ vị thế độc quyền trên cơ sở duy trì sức mạnh của các tổ chức độc quyền ở những lĩnh vực then chốt

Nhà nước hoàn toàn không can thiệp vào đời sống kinh tế

Sự hình thành của các công ty xuyên quốc gia ở các nước đang phát triển

Tích tụ và tập trung tư bản ngày càng lớn đòi hỏi Nhà nước can thiệp

Phân công lao động xã hội phát triển, xuất hiện những ngành cần vốn lớn

Sự cạnh tranh hoàn toàn lành mạnh giữa các doanh nghiệp trong nền kinh tế

Quốc tế hóa kinh tế và sự bành trướng của các liên minh độc quyền quốc tế

Nhà nước quản lý toàn bộ nền kinh tế thay thế hoàn toàn tư bản tư nhân

Sự dung hợp giữa sức mạnh kinh tế của các tập đoàn độc quyền tư nhân và sức mạnh chính trị của bộ máy nhà nước, phục vụ lợi ích của giai cấp tư sản độc quyền

Sự thay thế hoàn toàn tư bản tư nhân bằng tư bản nhà nước

Sự hợp tác bình đẳng giữa nhà nước và các tổ chức độc quyền

Sự kết hợp về nhân sự giữa tổ chức độc quyền và nhà nước

Sự hình thành và phát triển sở hữu nhà nước

Sự điều tiết kinh tế của nhà nước thông qua ngân sách, thuế, chính sách tiền tệ, kế hoạch hóa vĩ mô

Sự xóa bỏ hoàn toàn giai cấp tư sản và vai trò của tư bản tư nhân

Hệ thống các quy tắc, luật pháp, bộ máy quản lý và cơ chế vận hành nhằm điều chỉnh các hoạt động của con người trong một chế độ xã hội

Hệ thống các tổ chức độc quyền tư nhân trong nền kinh tế

Chỉ là hệ thống luật pháp của nhà nước ban hành

Bộ máy quản lý hành chính nhà nước các cấp

Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Chỉ tập trung tăng trưởng kinh tế với tốc độ cao nhất

Chỉ xóa đói giảm nghèo và phát triển nông nghiệp

Chỉ tập trung phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa