Đề kiểm tra tự luận: Tiến trình văn hóa Việt Nam

Hãy trình bày mô hình ba lớp – sáu giai đoạn của tiến trình văn hóa Việt Nam. Từ mô hình đó, hãy lí giải vì sao cách phân chia theo "lớp" và cách phân chia theo "giai đoạn" không hoàn toàn trùng khớp với nhau.

Dựa vào các dẫn liệu về nguồn gốc cây lúa và nghề trồng lúa, hãy chứng minh rằng Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng là một trong những trung tâm phát sinh nông nghiệp sớm nhất của nhân loại. Từ đó nêu ý nghĩa của luận điểm này đối với vị thế của văn hóa Việt Nam.

Vì sao nghề nông nghiệp lúa nước được coi là thành tựu lớn nhất của giai đoạn văn hóa tiền sử ở khu vực Nam Á? Hãy phân tích những hệ quả lâu dài của thành tựu này đối với đời sống văn hóa Việt Nam.

Ngoài cây lúa và kĩ thuật trồng lúa, Đông Nam Á cổ đại còn để lại những thành tựu đặc thù nào? Hãy phân tích vai trò của những thành tựu ấy trong việc khẳng định tính bản địa của văn hóa Việt Nam.

Hãy phân tích truyền thuyết Hồng Bàng thị (Kinh Dương Vương – Lạc Long Quân – Âu Cơ – Vua Hùng) dưới góc độ một nguồn tư liệu văn hóa. Quan điểm của nhà sử học P.V. Pozner về truyền thuyết này có ý nghĩa phương pháp luận như thế nào?

Hãy giải thích nội hàm của tên nước "Xích Quỷ" và mối tương quan giữa không gian nước Xích Quỷ, không gian nước Văn Lang cùng khối cư dân Nam Á – Bách Việt. Vì sao nói bờ cõi Văn Lang chỉ là "một bộ phận" của không gian văn hóa gốc?

Vì sao có thể khẳng định giai đoạn văn hóa Văn Lang – Âu Lạc kế tục giai đoạn tiền sử trên cả ba phương diện: không gian văn hóa, thời gian văn hóa và thành tựu văn hóa? Hãy chứng minh bằng các dẫn liệu cụ thể.

Trước đây nhiều học giả phương Tây cho rằng kĩ thuật luyện kim Đông Sơn có nguồn gốc từ phương Bắc. Hãy trình bày những cứ liệu khảo cổ học và ý kiến học thuật đã bác bỏ quan điểm đó và khẳng định nguồn gốc bản địa của nghề luyện kim đồng.

Hãy bình luận nhận định của D.V. Deopik gọi thế kỉ V trước Công nguyên là "thế kỉ của phương Nam" và nhận xét của Ja.V. Chesnov về ảnh hưởng của Đông Nam Á đối với khu vực. Từ đó rút ra ý nghĩa của đỉnh cao văn hóa Đông Sơn đối với toàn bộ tiến trình văn hóa Việt Nam.

Vấn đề chữ viết của lớp văn hóa bản địa trước đây "hầu như chưa được đặt ra". Hãy phân tích ba nhóm cứ liệu cho phép đặt giả thuyết về sự tồn tại của một nền văn tự phương Nam "trước Hán và khác Hán", và lí giải vì sao trước đây vấn đề này bị bỏ qua.

Đặc trưng chung của lớp văn hóa giao lưu với Trung Hoa và khu vực là gì? Hãy phân tích sự song song tồn tại của hai xu hướng trái ngược trong lớp văn hóa này qua hai giai đoạn chống Bắc thuộc và Đại Việt.

Vì sao trong suốt thời Bắc thuộc, Nho giáo dù được các thái thú và quan đô hộ ra sức truyền bá vẫn không thể bắt rễ sâu vào làng xã Việt Nam, trong khi Phật giáo lại được người Việt tự giác tiếp nhận? Hãy phân tích các lí do và rút ra quy luật về con đường tiếp nhận văn hóa.

Hiện tượng "dân Mã lưu" được sử sách ghi nhận như thế nào? Vì sao có thể coi việc dân Mã lưu bị Việt hóa hoàn toàn là một bằng chứng sinh động cho sức mạnh của xu hướng Việt Nam hóa các ảnh hưởng Trung Hoa?

Hãy phân tích đặc điểm "ý thức đối kháng bất khuất và thường trực" của giai đoạn văn hóa chống Bắc thuộc. Sự ra đời của quốc hiệu "Nam Việt" có ý nghĩa bước ngoặt như thế nào trong nhận thức của dân tộc?

Vì sao chỉ sau ba triều đại Ngô – Đinh – Tiền Lê, văn hóa Việt Nam đã khôi phục và thăng hoa nhanh chóng, để bước vào đỉnh cao thứ hai là giai đoạn Đại Việt? Hãy lí giải vai trò của "mạch ngầm Văn Lang – Âu Lạc" trong tiến trình này.

Hãy phân tích bước chuyển từ mô hình "tam giáo đồng quy" thời Lí – Trần sang đỉnh cao "văn hóa Nho giáo" thời Lê. Những biểu hiện nào cho thấy Nho giáo đã chiếm vị trí chủ đạo và điều đó tác động ra sao đến đời sống văn hóa – xã hội?

Hãy trình bày nguồn gốc, quá trình hình thành và số phận của chữ Nôm trong tiến trình văn hóa Việt Nam. Vì sao chữ Nôm có thể được coi là "sản phẩm của cuộc giao lưu" với Trung Hoa?

Hãy phân tích các đặc điểm của giai đoạn văn hóa Đại Nam. Những biến đổi nào của văn hóa Việt Nam được tạo ra bởi quá trình giao lưu với phương Tây trong giai đoạn này?

Hãy so sánh hai xu hướng trong lớp văn hóa giao lưu với phương Tây với hai xu hướng trong lớp văn hóa giao lưu với Trung Hoa và khu vực. Chỉ ra điểm khác biệt về cách biểu hiện của hai xu hướng ấy theo thời gian.

Vì sao giai đoạn văn hóa hiện đại được gọi là "giai đoạn văn hóa đang định hình"? Hãy phân tích các tiền đề của nó từ trong lòng văn hóa Đại Nam và nêu dự đoán về xu hướng phát triển của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn này.