Chương 1: Cơ sở của sinh học, BUỔI 1

Cấu trúc vật lý và trạng thái tĩnh của vật chất

Sự sống sinh vật

Hóa học của sự sống

Các cấp tổ chức cơ thể sinh vật

Đại phân tử

Tế bào

Bào quan

Mô

Vi khuẩn và amip

Trùng đế giày và thực vật

Trùng roi và động vật

Thực vật và con người

Nguyên tử → đại phân tử → phân tử → bào quan → tế bào → mô → cơ quan → cơ thể

Nguyên tử → phân tử → đại phân tử → bào quan → tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể

Nguyên tử → phân tử → đại phân tử → tế bào → bào quan → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể

Nguyên tử → phân tử → đại phân tử → bào quan → tế bào → mô → hệ cơ quan → cơ quan → cơ thể

Đại phân tử ở cấp cao hơn bào quan, còn bào quan ở cấp cao hơn tế bào

Đại phân tử ở cấp thấp hơn bào quan, còn bào quan ở cấp thấp hơn tế bào

Phân tử và đại phân tử cùng một cấp, còn bào quan cũng thuộc cấp đó

Bào quan và mô cùng một cấp, còn đại phân tử nằm cao hơn tế bào

Mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể

Tế bào → mô → hệ cơ quan → cơ quan → cơ thể

Bào quan → tế bào → cơ quan → mô → cơ thể

Mô → bào quan → tế bào → hệ cơ quan → cơ thể

Chỉ sinh vật đa bào mới có tế bào, còn sinh vật đơn bào không có tế bào

Mọi sinh vật đều có đầy đủ và cùng một trình tự các cấp tổ chức cơ thể

Mức độ tổ chức phức tạp chỉ phụ thuộc vào kích thước cơ thể, không phụ thuộc số lượng và cách sắp xếp các cấp

Sinh vật khác nhau ở mức tổ chức cơ thể, nhưng tế bào vẫn là đơn vị cơ sở chung của sự sống

Cân bằng nội môi

Sự thích nghi

Trao đổi chất

Tăng trưởng và phát triển

Trao đổi chất

Sự thích nghi

Sinh sản

Đáp lại kích thích

Đáp lại kích thích là phản ứng của cá thể trước một kích thích; thích nghi là đặc điểm có tính di truyền giúp sinh vật tồn tại thuận lợi trong môi trường.

Thích nghi là phản ứng tạm thời của một cá thể, còn đáp lại kích thích là đặc điểm di truyền.

Đáp lại kích thích và thích nghi là hai tên gọi cho cùng một hiện tượng.

Chỉ động vật mới đáp lại kích thích, còn chỉ thực vật mới có sự thích nghi.

Tăng trưởng và phát triển

Sinh sản

Trao đổi chất

Sự thích nghi

Sinh vật tạo ra những cá thể mới và các đặc điểm di truyền được truyền từ cá thể cha mẹ sang cá thể con.

Khối lượng cơ thể sinh vật tăng lên trong một thời gian.

Sinh vật co lại khi chạm vào một vật.

Nhiệt độ cơ thể sinh vật được duy trì gần như không đổi.

Rễ sâu và lá nhỏ là những đặc điểm thích nghi giúp cây hạn chế tổn thất nước và tăng khả năng tồn tại trong môi trường khô.

Rễ sâu và lá nhỏ chỉ là phản ứng tức thời với tình trạng thiếu nước.

Sự sống sót của cây chủ yếu do cân bằng nội môi được duy trì hoàn toàn trong điều kiện khô.

Rễ sâu và lá nhỏ là biểu hiện của tăng trưởng và phát triển.

Mức độ tổ chức cơ thể phức tạp; đáp lại kích thích; cân bằng nội môi; trao đổi chất; tăng trưởng và phát triển; sinh sản; sự thích nghi.

Quang hợp; tuần hoàn; vận động; hô hấp; bài tiết; tiêu hóa; giấc ngủ.

Nguyên tử; phân tử; đại phân tử; bào quan; tế bào; mô; cơ quan.

Amip; trùng roi; trùng đế giày; vi khuẩn; thực vật; động vật; con người.

Chưa thể xem hệ thống này là sinh vật sống vì thiếu cấu trúc tế bào và nhiều đặc điểm đặc trưng khác.

Hệ thống chắc chắn là sinh vật sống vì có sự đáp lại kích thích và cân bằng nội môi.

Hệ thống chắc chắn không phải sinh vật chỉ vì nó không sinh sản.

Hệ thống phải là sinh vật đơn bào vì không có cơ quan hoặc hệ cơ quan phức tạp.

(i) Tổ chức cơ thể phức tạp; (ii) Cân bằng nội môi; (iii) Trao đổi chất; (iv) Đáp lại kích thích; (v) Sinh sản.

(i) Trao đổi chất; (ii) Đáp lại kích thích; (iii) Tổ chức cơ thể phức tạp; (iv) Sinh sản; (v) Sự thích nghi.

(i) Sự thích nghi; (ii) Tăng trưởng và phát triển; (iii) Đáp lại kích thích; (iv) Cân bằng nội môi; (v) Trao đổi chất.

(i) Sinh sản; (ii) Tổ chức cơ thể phức tạp; (iii) Sự thích nghi; (iv) Tăng trưởng và phát triển; (v) Đáp lới kích thích.

Phân tích thành phần hóa học và các biến đổi của các phân tử trong tế bào.

Nghiên cứu mức độ tổ chức cơ thể và đặc điểm thích nghi của sinh vật.

Nghiên cứu cơ chế sinh vật đáp lại các kích thích khác nhau.

So sánh các cấp tổ chức cơ thể từ tế bào đến cơ thể.

Cả hai khái niệm chỉ mô tả cùng một cơ chế điều chỉnh ở cấp tế bào.

Điều hòa môi trường nội tại là quá trình trong từng cá thể; sự thích nghi được thể hiện ở cấp quần thể khi đặc tính thích hợp làm tăng khả năng sống sót và sinh sản.

Khả năng sống sót và sinh sản chỉ phản ánh trao đổi chất, còn điều hòa môi trường nội tại không phải là đặc điểm của sự sống.

Sự thích nghi chỉ có nghĩa là sinh vật chủ động điều chỉnh nội môi trong suốt vòng đời.

Tế bào không phải đơn vị cơ sở vì chỉ một tế bào không thể đảm nhiệm mọi chức năng của cơ thể.

Tế bào vẫn là đơn vị cơ sở của sự sống; ở cơ thể đa bào, hoạt động sống của toàn cơ thể là kết quả phối hợp của các cấp mô, cơ quan và hệ cơ quan.

Các quá trình sống chỉ xuất hiện ở cơ thể đa bào sau khi đã có đầy đủ chuỗi mô, cơ quan và hệ cơ quan.

Bào quan là cơ quan, còn tế bào cơ là một mô thuộc cơ quan.

Tăng trưởng và sinh sản phải là cùng một đặc điểm, nếu không thì không thể tạo ra cá thể mới.

Việc tạo cá thể mới trong trường hợp này chỉ là trao đổi chất, không phải sinh sản.

Sinh sản không nhất thiết diễn ra đồng thời với tăng trưởng của chính cá thể đó; vì vậy tăng trưởng–phát triển và sinh sản là hai đặc điểm có thể phân biệt.

Mọi cá thể sinh sản đều bắt buộc vừa tăng kích thước vừa hoàn thiện cơ quan trong đúng chu kỳ đó.